Shingles rash

Genel Bakış

Zona, suçiçeği geçirmiş kişilerde suçiçeği virüsünün (varicella-zoster) yeniden aktif hale gelmesiyle ortaya çıkan, genellikle vücudun bir tarafında ağrılı döküntülere neden olan bir hastalıktır.

Evet, zona oldukça yaygındır. Özellikle 50 yaş üstü yetişkinlerde daha sık görülür. Her yıl birçok kişi zona hastalığına yakalanır.

Zona, geçmişte suçiçeği geçirmiş herkesi etkileyebilir. Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde (örneğin kanser tedavisi görenler, organ nakli yapılanlar), yaşlılarda ve stres altındaki kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Döküntüden önce genellikle vücudun bir tarafında yanma, karıncalanma veya zonklama hissi
• Birkaç gün içinde ağrılı, sıvı dolu kabarcıklar oluşur
• Kabarcıklar genellikle 7-10 gün içinde kabuklanır ve iyileşir
• Hafif ateş, baş ağrısı, yorgunluk
• Döküntü genellikle gövde, yüz veya bir kolda tek taraflı olur

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda zona daha nadir görülür ve genellikle daha hafif seyreder
• Ağrı daha az olabilir
• Döküntü genellikle suçiçeğine benzer şekilde yayılabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha şiddetli ve uzun süreli ağrı olabilir
• Sinir ağrısı (postherpetik nevralji) riski yüksektir
• Döküntü iyileştikten sonra aylarca veya yıllarca süren ağrı görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Zona, suçiçeği virüsünün (varicella-zoster) vücutta uyuyakalması ve yıllar sonra yeniden aktifleşmesiyle oluşur.
• Suçiçeği geçiren herkesin vücudunda bu virüs bulunur, ancak çoğu kişide hiçbir zaman aktifleşmez.

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar (HIV, kanser gibi)
• Kemoterapi, radyoterapi veya organ nakli ilaçları kullanmak
• Uzun süreli steroid (kortizon) ilaçları kullanmak
• Yoğun stres veya fiziksel travma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Döküntü göz, kulak veya burna yakınsa
• Çok şiddetli ağrınız varsa
• Bağışıklık sisteminiz zayıfsa
• Hamileyseniz veya 1 yaşından küçük bir bebekle yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Döküntü yeni başladıysa (en kısa sürede, 72 saat içinde doktora görünmek tedaviyi daha etkili kılar)
• Ağrı hafifse ve başka sağlık sorununuz yoksa
• Döküntü dışında ciddi bir belirti yoksa

Tanı

Doktorunuz tipik döküntüyü ve ağrıyı görerek genellikle tanı koyabilir. Gerekirse laboratuvar testleri de yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Döküntü ve kabarcıkların incelenmesi
• PCR testi: Kabarcıktaki sıvıdan örnek alınarak virüs DNA'sının araştırılması
• Kan testi: Virüse karşı antikorların tespiti (nadiren gerekir)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz döküntünün yerini, yaygınlığını ve ağrınızı değerlendirecek. Tedavi genellikle antiviral ilaçlarla (doktor reçetesiyle) ve ağrı kesicilerle yapılır. Tanı genellikle hızlı ve basittir.

Tedavi

Zona tedavisinde amaç ağrıyı hafifletmek, döküntünün süresini kısaltmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi kişinin yaşına, sağlık durumuna ve semptomların şiddetine göre değişir.

Evde kişisel bakım

• Döküntünün üzerini temiz ve kuru tutun
• Kabarcıklara soğuk kompres uygulayın (temiz bir bezle)
• Dar giysilerden kaçının, rahat pamuklu kıyafetler giyin
• Kaşımamaya özen gösterin; aksi halde enfeksiyon riski artar
• Bol sıvı tüketin ve dinlenin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz antiviral ilaçlar (örneğin asiklovir grubu) ve ağrıyı kontrol altına almak için reçetesiz veya reçeteli ağrı kesiciler önerebilir. Ayrıca şiddetli ağrılarda sinir blokajı gibi özel tedaviler de uygulanabilir. Tedaviye döküntü başladıktan sonra ilk 72 saat içinde başlanması daha etkilidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Zona için cerrahi tedavi genellikle gerekmez. Ancak çok şiddetli ve tedaviye dirençli sinir ağrılarında bazı girişimsel yöntemler (örneğin sinir blokajı) doktor tarafından değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Zona geçirirken ağrı ve döküntü günlük yaşamı etkileyebilir. Dinlenmeye özen gösterin, ağrı kesicileri doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın. Döküntü tamamen iyileşene kadar hijyene dikkat edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten mümkün olduğunca uzak durun, gevşeme teknikleri deneyin
• Bağışıklık sistemini desteklemek için düzenli uyuyun
• Sigara ve alkolden kaçının

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Hafif egzersizler (yürüyüş gibi) iyileşmeye yardımcı olabilir, ancak aşırı yorgunluktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Zona ağrısı ve döküntüsü kaygı, depresyon ve uyku sorunlarına yol açabilir. Duygusal desteğin önemli olduğunu unutmayın. Aileniz ve arkadaşlarınızla konuşun, gerekirse bir psikologdan yardım alın.

Önleme

Evet, zona aşısı hastalığı önlemede etkilidir. Aşı, özellikle 50 yaş üstü yetişkinlere önerilir. Sağlıklı yaşam tarzı ve stresten uzak durmak da bağışıklık sistemini güçlendirerek riski azaltabilir.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı onaylı zona aşısı bulunmaktadır. Aşı olup olmamanız gerektiğini doktorunuzla görüşün. Aşı genellikle 50 yaş üstü yetişkinlere önerilir.

Tarama programları

Zona için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak risk altındaysanız (örneğin bağışıklık yetmezliği) doktorunuz sizi bilgilendirecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Postherpetik nevralji: Döküntü iyileştikten sonra aylarca hatta yıllarca süren sinir ağrısı
• Gözde zona: Kornea iltihabı, görme kaybına yol açabilir
• Kulakta zona: İşitme kaybı veya denge sorunları
• Ciltte ikincil bakteri enfeksiyonları
• Nadiren menenjit, beyin iltihabı (ensefalit)

Uzun vadeli görünüm

Zona hastalığının görünümü genellikle iyidir. Erken tedavi ile çoğu kişi tamamen iyileşir. Komplikasyon riski düşüktür ve uygun tedavi ile kontrol altına alınabilir. Yaşlılarda ve bağışıklığı zayıf olanlarda iyileşme süreci daha uzun olabilir, ancak destekleyici bakım ile olumlu sonuçlar alınır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.