Stoma ile Günlük Yaşam

Genel Bakış

Stoma, ameliyatla karın duvarına açılan, bağırsak veya idrar yolunun dışarıya bağlandığı bir açıklıktır. Normal yollardan atılım yapılamadığında dışkı veya idrar bir torbaya (stoma torbası) toplanır. Stoma bir hastalık değil, tedavinin sonucunda yaşamı sürdürmek için oluşturulan bir durumdur.

Dünyada milyonlarca insan stoma ile yaşamaktadır. Türkiye'de de her yıl binlerce kişi stoma ameliyatı geçirmektedir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Bağırsak kanseri, iltihaplı bağırsak hastalıkları, kazalara bağlı yaralanmalar veya doğumsal bozukluklar nedeniyle stoma açılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Stoma çevresinde ciltte kızarıklık, tahriş veya kaşıntı
• Torbanın az veya çok sızıntı yapması
• Gaz ve koku hissi
• Stoma çevresinde hafif ağrı veya hassasiyet
• Torba değiştirme sıklığında beklenmedik değişiklik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda stoma bakımına uyum başlangıçta zor olabilir
• Cilt tahrişi daha sık gelişebilir
• Okulda veya oyun sırasında sızıntı endişesi yaşanabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt daha ince ve hassas olduğu için tahriş riski artar
• El becerisi azalmışsa torba değiştirmek zorlaşabilir
• Görme veya işitme kaybı stoma bakımını etkileyebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak veya mesane kanseri nedeniyle yapılan cerrahiler
• Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları
• Karın bölgesinde şiddetli travma veya yaralanmalar
• Doğuştan gelen bağırsak veya anüs anomalileri
• Bağırsak tıkanıklığı veya delinmesi

Risk faktörleri

• Kanser tedavisi için karın ameliyatı geçirmiş olmak
• Uzun süreli iltihaplı bağırsak hastalığına sahip olmak
• Radyasyon (ışın) tedavisi görmüş olmak
• Ailede bağırsak hastalıkları öyküsünün bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Stoma renginde koyulaşma, morarma veya siyahlık
• Şiddetli karın ağrısı ve kusma
• Stomadan durmayan kanama
• Stoma çevresinde yayılan kızarıklık ve yüksek ateş

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Stoma bakımı konusunda eğitim almak
• Torba ve malzeme seçiminde sorun yaşamak
• Cilt tahrişi veya sızıntı sorunları
• Düzenli kontrol ve aralıklı değerlendirme için

Tanı

Stoma bir hastalık olmadığı için teşhis konulmaz. Bunun yerine sağlık profesyonelleri, stomanın işlevini ve çevresindeki cildin sağlığını değerlendirir. Doktor veya stoma hemşiresi, stomayı gözle muayene eder, şikâyetlerinizi dinler ve gerekirse ileri testler planlar.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Stoma ve çevre cildin görsel değerlendirmesi
• Gerekirse kan testleri
• Stoma çıkış miktarının ve kıvamının takibi
• Nadiren endoskopi veya görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında stomanın rengi, büyüklüğü, şekli ve çevresindeki cilt kontrol edilir. Ayrıca kullandığınız torba ve bakım ürünleri değerlendirilir. Bu işlem ağrısız ve genellikle 15-20 dakika sürer.

Tedavi

Stomanın kendisini ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; ancak stoma ile yaşamı kolaylaştıran birçok tıbbi ve bakımsal yöntem bulunur. Doğru torba/yapıştırıcı seçimi, cilt koruyucu ürünler ve beslenme düzenlemesi tedavinin ana hatlarını oluşturur.

Evde kişisel bakım

• Torba değişimini her gün aynı saatte, temiz ellerle yapın
• Stoma çevresini ılık su ve yumuşak sabunla nazikçe temizleyin
• Cildi kuruladıktan sonra ölçüsüne uygun yapışkanlı torba kullanın
• Günde ortalama 8-10 bardak su içerek sıvı alımınızı koruyun
• Kokuyu azaltmak için yoğurt, maydanoz gibi gıdaları deneyin; gazlı içeceklerden kaçının
• Karın kaslarını zorlayan hareketlerden önce doktorunuza danışın

Tıbbi tedaviler

Stoma bakımında ilaç dışında pek çok yardımcı ürün (cilt koruyucu krem, toz, deodorant) kullanılabilir. Bu ürünler doktor veya stoma hemşiresi tarafından önerilmelidir. Enfeksiyon veya cilt rahatsızlığı gelişirse, doktorunuz uygun bir krem veya antibiyotik reçete edebilir. İlaçları asla kendi başınıza kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Stoma bazen geçicidir; altta yatan hastalık düzeldikten sonra kapatılabilir. Kalıcı stomada ise kapatma ameliyatı yapılmaz. Parastomal fıtık, darlık veya tıkanıklık gibi komplikasyonlarda cerrahi düzeltme gerekebilir. Bu karar kişiye özel olarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Stoma ile günlük yaşam, doğru ekipman ve alışkanlıklar kazanıldığında oldukça konforlu sürer. Torbanızı düzenli olarak boşaltmak ve cilt bakımını ihmal etmemek yeterlidir. Zaman içinde bu işlemler rutin haline gelir ve günlük yaşamınıza devam etmenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sosyal hayata katılmaktan çekinmeyin; stoma ile yüzmek, seyahat etmek ve spor yapmak mümkündür
• Esnek belli, bol kıyafetler hem rahatlık hem de görünüm açısından faydalıdır
• Seyahate çıkarken yedek torba ve bakım malzemesi bulundurun
• Birçok meslek ve iş aktivitesi stoma ile sorunsuz yapılabilir
• Stoma ile ilgili sorularınızı doktorunuza veya stoma hemşirenize rahatça sorun

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde lifli gıdaları öğünlere yavaşça ekleyin. Soğan, lahana, brokoli gibi gaz yapıcı besinleri sınırlamak gaz şikâyetini azaltır. Yemekleri yavaş yemek ve iyi çiğnemek önemlidir. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düzenli egzersizler stoma ile güvenle yapılabilir; ancak ağır kaldırmak karın fıtığı riskini artıracağından önerilmez.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Stoma, beden algısını ve psikolojik durumu etkileyebilir. Kaygı, üzüntü, öfke veya utanç hissetmeniz çok normaldir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya stoma hemşiresinden destek alabilirsiniz. Unutmayın, kendinize veya başkalarına zarar verme düşüncesi acil bir durumdur; vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Önleme

Stoma, çoğu durumda bir hastalığın tedavisi sırasında açılır; bu yüzden stomayı önlemek mümkün değildir. Ancak stoma bakımını doğru ve düzenli yaparak cilt tahrişi, enfeksiyon ve diğer komplikasyonların önüne geçebilirsiniz.

Aşılar

Stomaya özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak bağışıklığı etkileyen altta yatan hastalıklar varsa doktorunuzun önerdiği grip ve zatürre aşıları gibi koruyucu aşıları yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Bağırsak ve mesane kanserlerinin erken teşhisi için ulusal tarama programları önem taşır. 50 yaşından itibaren gaitada gizli kan testi ve gerekirse kolonoskopi yaptırmak, stoma gerektirebilecek hastalıkların erken yakalanmasına yardımcı olur. Ailede kanser öyküsü varsa taramalara daha erken başlanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt enfeksiyonları
• Stoma darlığı (açıklığın daralması sonucu zorluk)
• Parastomal fıtık (stoma çevresinde fıtık oluşumu)
• Bağırsak tıkanıklığı
• Stomanın dışarı taşması (prolapsus) veya içeri çökmesi (retraksiyon)

Uzun vadeli görünüm

Stoma ile yaşam her ne kadar başlangıçta zorlu görünse de doğru bakım, eğitim ve destekle yaşam kalitesi oldukça yüksektir. Çoğu insan stoma ile aktif, çalışan ve mutlu bir hayat sürmektedir. Teknolojideki gelişmeler ve ürün çeşitliliği yaşamı her geçen gün daha da kolaylaştırmaktadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.