Syphilis overview

Genel Bakış

Frengi (sifiliz), Treponema pallidum adlı bir bakterinin neden olduğu, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Tedavi edilmezse vücutta kalıcı hasarlara yol açabilir, ancak antibiyotiklerle tamamen iyileştirilebilir.

Frengi, dünya genelinde yeniden artış gösteren bir enfeksiyondur. Türkiye'de de her yıl belirli sayıda vaka bildirilmektedir, ancak erken teşhis ve tedaviyle kontrol altına alınabilir.

Frengi her yaştan, cinsiyetten ve cinsel yönelimden kişiyi etkileyebilir. En sık 15-40 yaş arası cinsel aktif bireylerde görülür. Korunmasız cinsel ilişki, birden fazla partner veya HIV gibi başka bir enfeksiyonun varlığı riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Birinci evre: Cinsel bölgede, ağızda veya anal bölgede ağrısız, sert bir yara (şankr) – genellikle tek ve bulaşıcıdır, 3-6 hafta içinde kendiliğinden iyileşir.
• İkinci evre: Yara iyileştikten birkaç hafta sonra vücutta döküntü (özellikle avuç içi ve ayak tabanında), ateş, boğaz ağrısı, şişmiş lenf bezleri, saç dökülmesi.
• Gizli (latent) evre: Hiçbir belirti olmayabilir ancak enfeksiyon vücutta kalır.
• Üçüncü (geç) evre: Tedavi edilmezse yıllar sonra sinir sistemi, kalp, kemik ve diğer organlarda hasar oluşabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda frengi çok nadirdir, genellikle anneden doğum sırasında bulaşır (konjenital sifiliz).
• Doğumdan itibaren döküntü, kemik anormallikleri, işitme kaybı veya gecikmiş gelişim görülebilir.
• Büyük çocuklarda cinsel istismar sırasında bulaşma olabilir; bu durumda yaralar ve döküntüler görülür.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda frengi genellikle uzun süre fark edilmez, çünkü belirtiler yaşlanmaya bağlı başka sorunlarla karışabilir.
• Daha çok geç evrede ortaya çıkan nörolojik sorunlar (bunama, denge kaybı) veya kalp problemleri şeklinde görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Treponema pallidum adlı bakterinin vücuda girmesi.
• Cinsel temas (vajinal, anal, oral sırasında yara veya kırık deri yoluyla).
• Hamilelikte veya doğum sırasında anneden bebeğe geçiş (konjenital sifiliz).

Risk faktörleri

• Korunmasız cinsel ilişki (prezervatif tam koruma sağlamaz, ancak riski azaltır).
• Birden fazla cinsel partnere sahip olmak.
• HIV veya başka cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBE) öyküsü.
• Uyuşturucu kullanımı (cinsel risk alma olasılığını artırabilir).
• Cinsel partnerler arasında güvenli olmayan ilişki ağları.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil (callEmergency) olarak belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Cinsel bölgede veya ağızda yeni bir yara veya döküntü fark ederseniz en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna gidin.
• Frengi teşhisi konan biriyle korunmasız cinsel ilişkiye girdiyseniz, belirti beklemeden test yaptırın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cinsel aktif bireyler yıllık CYBE taraması için aile hekimine veya cinsel sağlık merkezine başvurmalıdır.
• Hamilelik planlayan kadınlar frengi testi yaptırmalıdır (Sağlık Bakanlığı önerisi).
• Yeni bir ilişkiye başlamadan önce her iki partnerin de test yaptırması önerilir.

Tanı

Frengi, bir sağlık kuruluşunda kan testi yapılarak teşhis edilir. Bazen yaradan örnek alınarak da test yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: VDRL, RPR gibi tarama testleriyle başlanır; pozitif çıkarsa TPHA, FTA-ABS gibi doğrulama testleri yapılır.
• Yara sıvısından direkt mikroskopi: Erken dönemde yaradan alınan sıvıda bakteri görülebilir.
• BOS (beyin omurilik sıvısı) incelemesi: Geç evre veya sinir sistemi tutulumu şüphesinde yapılır.
• Hamilelerde doğum öncesi rutin tarama testi yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için kolunuzdan bir miktar kan alınır, işlem birkaç dakika sürer. Sonuçlar genellikle 1-3 gün içinde çıkar. Test pozitifse doktorunuz size tedavi seçeneklerini anlatacaktır. Cinsel partnerinizin de test yaptırması ve tedavi olması önemlidir. Devlet hastaneleri, aile sağlığı merkezleri ve cinsel sağlık klinikleri frengi testi yapabilmektedir.

Tedavi

Frengi, uygun antibiyotiklerle (doktor reçetesiyle) tamamen tedavi edilebilir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa o kadar iyidir. Tedavi tamamlandıktan sonra tekrarlamayı önlemek için partnerler de test ve tedavi olmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Tedavi sırasında cinsel ilişkiden kaçının; yaralar iyileşene ve doktor izin verene kadar sürmelidir.
• Reçete edilen antibiyotiği aksatmadan ve tam olarak kullanın.
• Tedavi sonrası kontrol kan testlerini yaptırın (genelde 3., 6. ve 12. aylarda).
• Cinsel partnerlerinizi bilgilendirin ve onları da test yaptırmaya teşvik edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, enfeksiyonun evresine göre bir antibiyotik (genellikle penisilin enjeksiyonu veya başka bir antibiyotik) reçete eder. Erken evrede tek doz yeterli olabilirken, geç evrede daha uzun süreli tedavi gerekebilir. Penisilin alerjiniz varsa doktorunuz alternatif bir antibiyotik seçecektir. Tedavi sırasında Jarisch-Herxheimer reaksiyonu adı verilen geçici ateş, titreme gibi yan etkiler olabilir; bu normaldir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Geç evre frengide, kalp kapakları, büyük damarlar veya kemik yapılarında ciddi hasar oluşmuşsa cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durum nadirdir ve tedavi edilmemiş hastalarda ortaya çıkar. Cerrahi, antibiyotik tedavisiyle birlikte uygulanır.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrası frengi tamamen iyileşir; günlük hayatınıza kaldığınız yerden devam edebilirsiniz. Ancak tedavi edilmemiş geç evre hasarları (nörolojik, kardiyak) varsa, bu hasarların yönetimi için doktor takibinde olmanız gerekebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Cinsel sağlık alışkanlıklarınızı gözden geçirin – kondom kullanımı ve düzenli testler riski azaltır.
• Tedaviden sonra cinsel ilişkiye başlamadan önce doktorunuzdan onay alın.
• Partnerinizle frengi hakkında açıkça konuşun, birlikte test yaptırın.
• Alkol ve uyuşturucu kullanımından kaçının, çünkü riskli cinsel davranışları artırabilir.

Diyet ve egzersiz

Frengi için özel bir diyet gerekmez. Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz, bağışıklık sisteminizi güçlü tutmanıza yardımcı olur. Herhangi bir diyet değişikliği planlamadan önce doktorunuza danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Frengi teşhisi almak utanç, suçluluk veya kaygı yaratabilir. Bu normaldir. Unutmayın: Frengi tedavi edilebilir bir hastalıktır ve herkesin başına gelebilir. Duygularınızı güvendiğiniz birine anlatmak veya bir psikologdan destek almak rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Frengi tamamen önlenemese de riski büyük ölçüde azaltmak mümkündür. Kondom kullanımı (tam koruma sağlamaz), partner sayısını sınırlama ve düzenli test yaptırma en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

Frengi için henüz bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Cinsel aktif kişilerin yılda en az bir kez CYBE taraması yaptırması önerilir. Hamilelerde frengi taraması rutin olarak yapılır. Yeni bir partnerle ilişkiye girmeden önce her iki tarafın test yaptırması, bulaşma riskini azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse frengi evreler halinde ilerler; üçüncü evrede kalp, beyin, sinirler, kemikler ve karaciğerde kalıcı hasar oluşabilir.
• Hamilelikte geçen frengi düşük, ölü doğum veya bebekte ciddi doğum kusurlarına (konjenital sifiliz) yol açabilir.
• Frengi, HIV bulaşma riskini artırır (yaralar HIV virüsünün girişini kolaylaştırır).

Uzun vadeli görünüm

Frengi erken teşhis edilip uygun şekilde tedavi edildiğinde tamamen iyileşir ve herhangi bir kalıcı etki bırakmaz. Geç evreye ilerlemiş olsa bile tedaviyle hasarın daha da kötüleşmesi önlenir. Tedavi olan kişiler sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.