Yaşlı Yetişkinlerde Frengi (Sifiliz) Tedavi Süreci

Genel Bakış

Frengi (sifiliz), cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Bakteri adı verilen küçük mikropların neden olduğu bir hastalıktır. Tedavi edilmezse vücudun birçok yerinde ciddi sorunlara yol açabilir. Ancak erken teşhis ve uygun tedavi ile tamamen iyileşebilir.

Frengi, her yaştan insanda görülebilir. Yaşlı yetişkinlerde daha az sıklıkta olsa da, korunmasız cinsel temas veya geçmişte tedavi edilmemiş enfeksiyon nedeniyle ortaya çıkabilir.

Frengi, cinsel olarak aktif herkesi etkileyebilir. Yaşlı yetişkinlerde özellikle bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde veya başka kronik hastalıkları olanlarda daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Cinsel bölgede, ağızda veya anüste ağrısız yara (şankr)
• Yaranın iyileşmesinden haftalar sonra vücutta döküntü (özellikle avuç içi ve ayak tabanında)
• Ateş, boğaz ağrısı, baş ağrısı, kas ağrıları
• Lenf bezlerinde şişlik (boyun, koltuk altı, kasık)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha hafif olabilir veya hiç olmayabilir.
• Yara veya döküntü fark edilmeyebilir.
• Geç dönemde (yıllar sonra) denge sorunları, unutkanlık, görme kaybı gibi sinir sistemi belirtileri ortaya çıkabilir.
• Kalp ve damar sorunları (aort anevrizması gibi) yaşlılarda daha sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Frengi, Treponema pallidum adlı bir bakterinin neden olduğu bir enfeksiyondur.
• En sık korunmasız vajinal, anal veya oral cinsel temas yoluyla bulaşır.
• Nadiren kan nakli veya anneden bebeğe (gebelikte) geçebilir.

Risk faktörleri

• Korunmasız cinsel ilişki (prezervatif kullanmamak)
• Birden çok cinsel partner
• Erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler
• HIV gibi bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar
• Geçmişte frengi tedavisi görmemiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Cinsel bölgede, ağızda veya anüste iyileşmeyen yara fark ederseniz en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Herhangi bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riskiniz varsa (korunmasız ilişki gibi) düzenli olarak tarama testi yaptırmanız önerilir.
• Tedavi sonrası doktorunuzun önerdiği aralıklarla kontrole gitmeniz önemlidir.

Tanı

Frengi tanısı koymak için doktorunuz önce semptomlarınızı ve cinsel geçmişinizi dinler. Fizik muayene yapar. Kesin tanı için kan testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: VDRL, RPR, TPHA gibi testlerle bakteriye karşı antikorlar aranır.
• Bazen yaradan sürüntü alınarak karanlık alan mikroskopisi yapılabilir.
• Geç dönemde belirtiler varsa beyin omurilik sıvısı (belden su alma) testi gerekebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizden bir damarından kan alacak. Bu işlem genellikle birkaç dakika sürer ve hafif bir acı hissedebilirsiniz. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Pozitif çıkarsa, tedaviye hemen başlanır.

Tedavi

Frengi tedavisinde antibiyotik kullanılır. Tedavi erken evredeyse genellikle bir kez iğne veya ağızdan alınan ilaç yeterli olur. Ancak geç evrede veya sinir sistemi tutulumu varsa daha uzun süreli ve yoğun tedavi gerekebilir. Tedavi sırasında ve sonrasında düzenli kan testleri ile iyileşme takip edilir.

Evde kişisel bakım

• Tedavi süresince cinsel ilişkiden kaçının (en az 7 gün veya yaralar tamamen iyileşene kadar).
• Partnerlerinizin de test yaptırması ve gerekirse tedavi olması önemlidir.
• İlaçlarınızı düzenli olarak ve doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
• Alkol ve sigaradan uzak durmak bağışıklık sisteminizi destekler.

Tıbbi tedaviler

Frengi tedavisinde penisilin grubu antibiyotikler kullanılır. Erken evrede genellikle tek doz kas içine yapılan enjeksiyon yeterlidir. İleri evrelerde veya alerji durumunda farklı antibiyotikler (tetrasiklin veya makrolid grubu gibi) ağızdan veya damar yoluyla verilebilir. Tedavi süresi ve şekli hastalığın evresine, kişinin yaşına ve ek hastalıklarına göre doktor tarafından belirlenir. Tedavi sırasında Jarisch-Herxheimer reaksiyonu adı verilen geçici ateş, baş ağrısı gibi yan etkiler görülebilir; bu normaldir ve endişelenmeyi gerektirmez.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrası çoğu kişi normal hayatına dönebilir. Ancak düzenli doktor kontrollerine devam etmek ve kan testlerini yaptırmak gerekir. Geç dönemde hasar oluşmuşsa, fizik tedavi veya diğer destek hizmetlerine ihtiyaç duyulabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz bağışıklığınızı güçlendirir.
• Stresten uzak durmaya çalışın.
• Cinsel ilişkilerde prezervatif kullanarak hem kendinizi hem de partnerinizi koruyun.
• Tedavi tamamlanana kadar cinsel ilişkiden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek (sebze, meyve, tam tahıllar, sağlıklı yağlar) ve haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmak (yürüyüş, yüzme gibi) genel sağlığınızı destekler. Özel bir diyet gerekmez.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Frengi tanısı almak kaygı, utanç veya stres yaratabilir. Bu duygular normaldir. Tedavinin başarılı olduğunu ve hastalığın tamamen iyileşebildiğini unutmayın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Evet, frengi önlenebilir. En etkili yöntem, cinsel ilişkilerde prezervatif (kondom) kullanmaktır. Ayrıca tek eşli bir ilişki veya düzenli cinsel sağlık kontrolleri de riski azaltır.

Tarama programları

Cinsel olarak aktifseniz veya riskli bir temasınız olduysa düzenli olarak frengi testi yaptırmanız önerilir. Tedavi gören kişilerin partnerleri de mutlaka test yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları (aort anevrizması, kalp kapak hastalığı)
• Beyin ve sinir sistemi hasarı (bunama, felç, duyu kaybı)
• Görme kaybı (göze yayılması)
• Kemik ve eklem hasarı (ağrı, şekil bozukluğu)
• Ciltte ve iç organlarda tümör benzeri yapılar (gumma)

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilen frengi genellikle tamamen iyileşir. Ancak geç evrede oluşan hasarlar geri dönüşümsüz olabilir. Bu nedenle erken teşhis ve tedavi çok önemlidir. Yaşlı yetişkinlerde tedavi başarı oranı yüksektir, ancak vücudun diğer kronik hastalıkları göz önünde bulundurulmalıdır. Umutlu olun, çoğu kişi tedaviyle sağlığına kavuşur.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Cinsel Sağlık Birimleri · Türkiye
• Türk Dermatoloji Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.