Takayasu Arteriti: Damarların İltihabı ve Belirtileri

Genel Bakış

Takayasu arteriti, bağışıklık sisteminin vücuttaki büyük atardamarların (özellikle aort ve dallarının) duvarında iltihaplanmaya yol açtığı nadir bir hastalıktır. Bu iltihap, damarların daralmasına veya genişleyerek baloncuk (anevrizma) oluşturmasına neden olabilir. Kan akışının bozulması, vücudun çeşitli bölgelerine yeterince oksijenli kan gitmemesine yol açar.

Takayasu arteriti nadir görülen bir hastalıktır. Türkiye'deki tam sıklığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, ülkemizde rastlanabildiği bilinmektedir.

Takayasu arteriti çoğunlukla 15-40 yaş arasındaki kadınlarda görülür. Erkeklerde ve çocuklarda da görülebilir; ancak erkeklerde daha nadirdir. Hastalık, özellikle Asya ve Orta Doğu kökenli kişilerde daha sık tanımlanmıştır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan ateş, terleme ve kilo kaybı
• Kas ve eklem ağrıları
• Baş dönmesi, baş ağrısı ve bayılma hissi
• Kollar veya bacaklarda hareketle artan ağrı ve güçsüzlük (kamçı belirtisi)
• Kollarda veya bacaklarda nabzın zayıf ya da alınamaması
• İki kolda tansiyon farkı
• Görme bulanıklığı veya çift görme
• Göğüs, sırt veya karın ağrısı
• Nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle ateş, halsizlik ve karın ağrısı gibi sık görülen hastalıkları taklit edebilir.
• Büyümede yavaşlama ve gelişmede gecikme görülebilir.
• Yüksek tansiyon, çocuklarda bazen ilk bulgu olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşlarda belirtiler daha silik olabilir ve başka kronik hastalıklarla karışabilir.
• Yorgunluk, kas ağrıları ve geçmeyen hafif ateş en sık dikkat çeken bulgulardır.
• Damarlardaki daralmanın etkileri, inme veya kalp krizi riskiyle kendini gösterebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Takayasu arteritinin kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir.
• Bağışıklık sisteminin damar duvarındaki hücrelere yanlışlıkla saldırması sonucu iltihaplanma geliştiği düşünülmektedir.
• Bazı genetik faktörler ve çevresel tetikleyiciler (örneğin enfeksiyonlar) hastalığın ortaya çıkmasında rol oynuyor olabilir.

Risk faktörleri

• Kadın olmak (özellikle 40 yaşından önce)
• Ailede Takayasu arteriti veya diğer otoimmün hastalık öyküsü olması
• Bazı genetik işaretler (HLA-B52 gibi) hastalık riskini artırabilir
• Sigara içmek, hastalığın daha şiddetli seyretmesiyle ilişkilendirilmiştir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan ve açıklanamayan ateş, kilo kaybı ve gece terlemesi
• Kol veya bacaklarda hareketle ortaya çıkan adale ağrısı veya güçsüzlük
• İki kolda tansiyonun farklı olması ya da bir kolun nabzının alınamaması
• Baş dönmesi veya bayılma hissi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir devam eden yorgunluk ve halsizlik şikayeti
• Tekrarlayan baş ağrıları
• Görmede bulanıklık gibi sinsi belirtiler
• Bilinen bir damar hastalığı öyküsü ve yeni belirtiler

Tanı

Takayasu arteritinin tanısı için doktorunuz önce ayrıntılı bir hikaye alır ve fiziki muayene yapar. Muayenede kollarda ve bacaklarda nabız, tansiyon ve damar sesleri kontrol edilir. Ardından kan tahlilleri ve görüntüleme yöntemleriyle iltihap ve damar tutulumu araştırılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: İltihap düzeyini gösteren eritrosit sedimentasyon hızı (ESR) ve C-reaktif protein (CRP) ölçülür. Ayrıca tam kan sayımı ve böbrek fonksiyon testleri yapılır.
• Manyetik rezonans anjiyografi (MRA): Vücudun büyük damarlarının ayrıntılı görüntüsünü veren radyasyon içermeyen bir görüntüleme yöntemidir.
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografisi (BTA): Damarlardaki daralma ve genişlemeleri ayrıntılı gösterir.
• Doppler ultrasonografi: Kol, bacak ve boyun atardamarlarındaki kan akımını değerlendirir.
• Pozitron emisyon tomografisi (PET) veya PET/BT: Damar duvarındaki iltihabı gösterebilen ileri bir görüntüleme yöntemidir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci bazen birkaç hafta sürebilir çünkü belirtiler başka hastalıklarla karışabilir. Doktorunuz, bulguları birleştirerek 'Takayasu arteriti' tanısını koymadan önce başka olasılıkları dışlamak isteyecektir. Bu süreçte birden fazla uzmanla (romatoloji, kardiyoloji, nöroloji gibi) görüşmeniz gerekebilir.

Tedavi

Takayasu arteriti tedavisinin amacı, damar duvarındaki iltihabı azaltmak, hasarı önlemek ve kan akışını korumaktır. Tedavi planı kişiye özeldir ve hastalığın şiddetine, tutulan damarlara ve genel sağlık durumuna göre belirlenir. Tedavi genellikle uzun süreli ve düzenli takip gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.
• Verilen ilaçları düzenli ve önerilen sürede kullanın; asla bırakmayın veya doz değiştirmeyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçün ve değerleri size söylenen hedef aralıkta tutun.
• Yorgunluk hissettiğinizde dinlenin; vücudunuzu dinlemeyi öğrenin.
• Sağlıklı, dengeli beslenmeye özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Hekim, iltihabı kontrol altına almak için bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar (kortikosteroidler ve diğer immün sistem düzenleyicileri) önerebilir. Bu ilaçların dozu ve süresi kişiye göre belirlenir. Ayrıca tansiyon kontrolü ve kan pıhtılaşmasına yönelik destekleyici tedaviler de gerekebilir. Tedavi boyunca ilaçların etkilerini ve yan etkilerini izlemek için düzenli kan testleri yapılır. Bu ilaçlar mutlaka bir uzman hekimin kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda damar tıkanıklığı çok ileri boyutlara ulaşabilir veya damar baloncuğu (anevrizma) oluşabilir. Bu durumda ilaç tedavisinin yanı sıra anjiyoplasti (balon ile açma) veya cerrahi bypass (damar yolu oluşturma) gibi girişimsel işlemler gerekebilir. Bu karar, ilgili uzmanların ortak değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Takayasu arteriti ile yaşam, dalgalanan belirtiler nedeniyle inişli çıkışlı olabilir. İyi hissettiğiniz dönemlerde günlük aktivitelerinize devam edebilirsiniz. Alevlenme dönemlerinde ise kendinize daha çok dinlenme ve zaman tanımanız önemlidir. Hastalık hakkında bilgi sahibi olmak ve belirtileri iyi tanımak, hem tedavinize hem de yaşam kalitenize olumlu katkı sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler edinin.
• Düzenli uyku ve dinlenmeye özen gösterin.
• Gettirdiği kısıtlamalara rağmen sosyal hayatınızı tamamen bırakmayın; sevdiklerinizle iletişim kurun.
• Kendinize ulaşılabilir hedefler belirleyin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir kalp için Akdeniz tipi beslenme önerilir; taze sebze, meyve, tam tahıllar, balık ve zeytinyağı ağırlıklı beslenmek faydalıdır. Tuz alımını azaltmak, özellikle tansiyon yüksekliği olanlar için önemlidir. Egzersiz konusunda, kan akışını iyileştirmek amacıyla yürüyüş ve yüzme gibi orta düzeyde aktiviteler önerilebilir. Ancak egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın ve kollarınız/bacaklarınızda ağrı olursa aktiviteyi bırakın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak endişe, üzüntü ve yorgunluğa yol açabilir. Bu duygular son derece normaldir. Kaygı ve depresyon belirtileri fark ederseniz, bunu doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Psikolojik destek, hastalıkla başa çıkma becerinizi güçlendirir.

Önleme

Takayasu arteritinin önlenebilmesi için bilinen bir yöntem yoktur. Hastalığın gelişimini tamamen engellemek mümkün olmasa da, sigara içmemek, tansiyonu düzenli takip etmek ve doktor kontrolünde kalmak, hastalığın olumsuz sonuçlarını önlemeye yardımcı olur.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, bağışıklık sistemini etkileyen ilaç kullanan kişiler için özellikle önerilebilir. Aşılar konusunda doktorunuzla konuşarak size uygun aşı takvimini oluşturabilirsiniz.

Tarama programları

Rutin toplum taraması önerilmemektedir. Ancak ailede Takayasu arteriti öyküsü olan ve damar hastalığı belirtileri gösteren kişilerin, hekimleri tarafından değerlendirilmesi uygundur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Atardamarların iyice daralması sonucu kol veya bacaklarda kalıcı ağrı ve güçsüzlük
• İnme (felç), geçici iskemik atak
• Kalp krizi veya aort diseksiyonu (damar duvarının yırtılması)
• Ani görme kaybı
• Böbrek damarlarının tutulması sonucu yüksek tansiyon ve böbrek fonksiyon kaybı
• Aort anevrizması (damarın balonlaşması) ve yırtılması

Uzun vadeli görünüm

Takayasu arteriti, tedavi edilebilir bir hastalıktır. Özellikle erken tanı ve uygun tedavi ile damar hasarı yavaşlatılabilir, belirtiler önemli ölçüde azalır ve birçok kişi normal yaşamına devam eder. Hastalık bazen hafif seyredebilir, bazen de zaman zaman alevlenmeler görülebilir. Düzenli tıbbi takip, tedaviye bağlılık ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları, yaşam süresini ve kalitesini olumlu yönde etkiler.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.