Temporomandibular joint disorders

Genel Bakış

Çene eklemi bozuklukları (temporomandibular eklem bozuklukları), çenenizi hareket ettirmenizi sağlayan eklem ve çevresindeki kasları etkileyen bir sağlık sorunudur. Bu eklem, alt çenenizin kafatasınıza bağlandığı yerde, kulaklarınızın hemen önünde bulunur. Bozukluk olduğunda çiğneme, konuşma ve esneme gibi günlük hareketler ağrılı veya kısıtlı hale gelebilir.

Evet, çene eklemi bozuklukları oldukça yaygındır. Her 4 kişiden 1'inde hayatlarının bir döneminde bu soruna ait belirtiler görülebilir.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak en sık 20-40 yaş arası yetişkinlerde görülür. Kadınlarda erkeklere oranla daha fazla rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çene, yüz veya kulak çevresinde ağrı veya hassasiyet
• Ağzı açıp kaparken çeneden 'kıt' sesi gelmesi veya takılma hissi
• Çiğneme veya konuşma sırasında ağrı
• Ağzı tam açamama veya kapatamama (kilitlenme)
• Baş ağrısı, özellikle şakak bölgesinde
• Yüz, boyun veya omuz kaslarında ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Diş sıkma veya gıcırdatma
• Çene ağrısı veya yorgunluğu
• Kulak ağrısı (kulak enfeksiyonu olmadan)
• Çiğnerken dikkat dağınıklığı veya ağlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eklemde kireçlenmeye bağlı ağrı ve sertlik (artrit)
• Diş kaybına bağlı çene kaslarında zorlanma
• Çene hareketlerinde belirgin kısıtlılık
• Yanak ve şakak bölgesinde sürekli ağrı

Nedenler

Ana nedenler

• Diş sıkma veya gıcırdatma (genellikle uykuda fark edilmez)
• Çeneye gelen darbe veya travma (örn. kaza, spor yaralanması)
• Eklem içindeki kıkırdağın kayması veya hasar görmesi (disk kayması)
• Çene ekleminde kireçlenme (osteoartrit)
• Stres veya kaygıya bağlı kas gerginliği

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 20-40 yaş arasında olmak
• Diş gıcırdatma alışkanlığı (bruksizm)
• Kronik stres veya anksiyete
• Eklem hastalıkları (örneğin romatoid artrit)
• Yanlış duruş (postür) bozuklukları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çeneniz kilitlenip açılamıyor veya kapatılamıyorsa
• Ağrı şiddetliyse ve dinlenmeyle geçmiyorsa
• Çene bölgesinde şişlik, kızarıklık veya ateş varsa (enfeksiyon belirtisi)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çene hareketlerinizde sürekli 'kıt' sesi geliyorsa
• Ağzınızı tam açamıyor veya kapatamıyorsanız
• Yemek yerken veya konuşurken tekrarlayan ağrı oluyorsa
• Sabahları çene ağrısı veya baş ağrısı ile uyanıyorsanız

Tanı

Doktorunuz, şikayetlerinizi dinleyip çene ekleminizi ve çevredeki kasları muayene edecektir. Muayene sırasında ağzınızı açıp kapatmanızı, çiğneme hareketi yapmanızı isteyebilir. Kaslardaki hassasiyet ve eklem sesleri dinlenir.

Yapılabilecek testler

• Genellikle ek bir test gerekmez.
• Nadiren, eklemin iç yapısını görmek için röntgen veya MR (manyetik rezonans görüntüleme) istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Randevu sırasında doktorunuz ağrınızın ne zaman başladığını, neyin iyi veya kötü geldiğini, diş sıkma veya gıcırdatma alışkanlığınızı soracaktır. Fizik muayene genellikle 10-15 dakika sürer ve rahatsız edici değildir. Tanı büyük ölçüde muayene bulgularına dayanır.

Tedavi

Çene eklemi bozukluklarının tedavisinde öncelikle basit ve kendiliğinden uygulanabilen yöntemler denenir. Amaç ağrıyı azaltmak, ekleme binen yükü hafifletmek ve çene hareketlerini normale döndürmektir. Çoğu vakada ameliyatsız tedaviler işe yarar.

Evde kişisel bakım

• Sert gıdalardan kaçının, yumuşak besinler tüketin (yoğurt, çorba, püre).
• Çiğnemeyi gerektirmeyen yiyecekleri tercih edin.
• Ağrıyan bölgeye günde birkaç kez 15-20 dakika sıcak kompres uygulayın.
• Esneme, sakız çiğneme, sert yiyecek ısırma gibi çeneyi zorlayan hareketlerden kaçının.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri deneyin.
• Uyurken dişlerinizin birbirine değmesini önlemek için dudaklarınızı kapalı, dişlerinizi hafif ayrı tutun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ağrıyı ve kas gerginliğini azaltmak için reçetesiz satılan ağrı kesiciler (parasetamol benzeri), kas gevşeticiler veya iltihap azaltıcı ilaçlar önerebilir. Bunları düzenli kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın. Ayrıca diş hekiminiz, diş sıkmayı önlemek için gece plakları (ağızlık) veya fizik tedavi (çene egzersizleri, sıcak/soğuk uygulamalar) önerebilir. Nadiren, eklem içine kortikosteroid enjeksiyonu gibi tedaviler uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çok nadiren gerekir. Yalnızca diğer tedavilere rağmen geçmeyen şiddetli ağrı veya kalıcı kilitlenme durumlarında düşünülür. Cerrahi seçenekler arasında artroskopi (kapalı yöntemle eklemin temizlenmesi) veya açık cerrahi yer alabilir. Doktorunuz tüm seçenekleri sizinle detaylıca konuşacaktır.

Bu durumla yaşamak

Çene eklemi bozukluğuyla yaşamak, günlük aktivitelerde bazı küçük değişiklikler yapmayı gerektirebilir. Çiğneme alışkanlıklarınıza dikkat etmek, sıcak-soğuk uygulamaları düzenli yapmak ve çeneyi zorlayan hareketlerden kaçınmak belirtileri kontrol altına almaya yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Çiğneme gerektiren sakız, lokum gibi yiyeceklerden kaçının.
• Uyurken yan yatmak yerine sırt üstü yatmayı deneyin (başınızı destekleyen yastık kullanın).
• Telefon görüşmelerinde ahizeyi kulağınızla omzunuz arasında sıkıştırmayın.
• Stres yönetimi için yürüyüş, yoga veya meditasyon gibi yöntemleri deneyin.

Diyet ve egzersiz

Yumuşak beslenme çene ağrısını azaltır. Çorba, yoğurt, haşlanmış sebze, püre, yulaf lapası gibi besinleri tüketin. Ek olarak, doktorunuz veya fizyoterapistiniz size özel çene egzersizleri önerebilir (örneğin ağzı yavaşça açıp kapama, dil damağa değecek şekilde çeneyi hareket ettirme). Bu egzersizleri düzenli yapmak kasları güçlendirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik çene ağrısı uyku bozukluğuna, yemek yeme korkusuna ve sosyal aktivitelerden kaçınmaya yol açabilir. Ayrıca stres genellikle diş sıkma alışkanlığını tetiklediğinden, ağrı-stres kısır döngüsü oluşabilir. Bu durumda bir psikolog veya danışmandan destek almak faydalı olabilir.

Önleme

Tamamen önlenemese de, bazı önlemler riski azaltabilir. Diş sıkma alışkanlığını fark etmek, stres yönetimi, düzenli uyku ve doğru duruş çene eklemi sorunlarını önlemeye yardımcı olur. Diş gıcırdatma bazen fark edilmediği için, sabah çene ağrısıyla uyanıyorsanız diş hekiminize danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik ağrı gelişebilir ve günlük yaşam kalitesi düşebilir
• Çene hareketlerinde kalıcı kısıtlılık veya kilitlenme oluşabilir
• Eklemde kıkırdak aşınması veya kalıcı hasar meydana gelebilir
• Baş, boyun ve omuz ağrıları kronikleşebilir

Uzun vadeli görünüm

Çene eklemi bozukluklarının büyük çoğunluğu basit tedavilerle (dinlenme, sıcak uygulama, yumuşak beslenme) düzelir. Uygun tedaviyle %80-90 oranında belirtiler kontrol altına alınır. Ameliyat gerektiren ileri vakalar nadirdir. Erken dönemde doktora başvurmak, sorunun kronikleşmesini önlemenin en iyi yoludur. Kendinize iyi bakmanız ve doktorunuzun önerilerine uymanız, çoğu durumda tam iyileşme sağlayabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.