Çocuklarda Tiroid Bezlerinin Aşırı Çalışması (Hipertiroidi)

Genel Bakış

Tiroid, boynun ön kısmında bulunan ve vücudun metabolizmasını (enerji kullanımını) düzenleyen bir bezdir. Bu bez aşırı çalıştığında (hipertiroidi), vücut çok fazla tiroid hormonu üretir. Bu da kalbin hızlı atması, kilo kaybı, sinirlilik gibi belirtilere yol açar. Çocuklarda görüldüğünde büyüme ve gelişmeyi etkileyebilir.

Çocuklarda hipertiroidi yetişkinlere göre daha az görülür. Her 1000 çocuktan yaklaşık 1-2'sinde bu durum ortaya çıkabilir.

Her yaştaki çocuğu etkileyebilir, ancak en sık 11-15 yaş arasındaki ergenleri etkiler. Kızlarda erkeklere göre daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hızlı kalp atışı (çarpıntı)
• İstemsiz kilo kaybı
• Sinirlilik, huzursuzluk
• Ellerde titreme
• Isıya tahammülsüzlük (normalden daha fazla terleme)
• Uyku sorunları
• Yorgunluk, ancak aşırı hareketlilik
• İshal veya sık dışkılama
• Adet düzensizlikleri (ergen kızlarda)

Çocuklarda belirtiler

• Okul başarısında düşüş
• Dikkat dağınıklığı
• Büyüme hızında artış (kemik yaşının ilerlemesi)
• Ergenlikte erken belirtiler (kızlarda erken adet görme gibi)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu bölüm yetişkinler içindir, çocuklarda benzer belirtiler görülür. Yaşlılarda ise kalp hızı yavaşlamış olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Graves hastalığı (bağışıklık sisteminin tiroidi uyarması) en sık nedendir.
• Tiroid bezinde nodül (topak) oluşumu (toksin nodül) hormon fazlalığına yol açabilir.
• Tiroid bezinin iltihaplanması (tiroidit) geçici olarak hormon fazlalığı yapabilir.

Risk faktörleri

• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Otoimmün hastalıklar (tip 1 diyabet, çölyak gibi) varlığı
• Kız cinsiyet
• İyot alımının fazla olması (nadir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuzda hızlı kilo kaybı, çarpıntı veya nefes darlığı varsa
• Aşırı sinirlilik, kafa karışıklığı veya bayılma durumunda

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda sürekli yorgunluk, ellerde titreme, uyku sorunu varsa
• Okul başarısında belirgin düşüş fark ederseniz
• Büyüme hızında anormallik (çok hızlı veya yavaş) varsa

Tanı

Doktor öncelikle çocuğunuzun tıbbi öyküsünü dinler ve fizik muayene yapar. Tiroid bezini kontrol eder, kalp atışını dinler. Kan testleri ve görüntüleme yöntemleri ile tanı konulur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: TSH, T3 ve T4 hormon düzeyleri ölçülür.
• Tiroid antikor testleri (Graves hastalığı için)
• Tiroid ultrasonografisi (bezin yapısını ve nodülleri görmek için)
• Tiroid sintigrafisi (nadiren, nodül varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç gün içinde tamamlanır. Kan testi için koldan bir örnek alınır. Ultrason ağrısız bir işlemdir. Doktor sonuçları açıkladıktan sonra tedavi planı yapılır.

Tedavi

Tedavinin amacı tiroid hormon düzeyini normale döndürmek ve belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi seçenekleri arasında ilaçlar, radyoaktif iyot tedavisi veya cerrahi yer alır. Tedavi kararı çocuğun yaşına, hastalığın şiddetine ve diğer faktörlere göre verilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorun önerdiği kontrolleri aksatmayın.
• Çocuğunuzun düzenli uyumasını sağlayın.
• Stres yönetimine yardımcı olun (rahatlama teknikleri, spor).
• Belirtilerde değişiklik olduğunda doktorunuza haber verin.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisinde tiroid hormon üretimini azaltan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar doktor kontrolünde ve düzenli kan testleri ile ayarlanır. Radyoaktif iyot tedavisi bazen daha büyük çocuklarda ve ergenlerde tercih edilebilir. Her tedavinin yararları ve riskleri doktorla detaylıca konuşulmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi (tiroid bezinin bir kısmının veya tamamının çıkarılması) nadiren gerekir. Genellikle ilaçlara yanıt alınamayan, büyük nodülü olan veya kanser şüphesi olan durumlarda düşünülür.

Bu durumla yaşamak

Tedavi ile çocuğunuz normal bir yaşam sürdürebilir. İlaçlar düzenli kullanılmalı, kontroller aksatılmamalıdır. Okul ve sosyal aktivitelerine devam edebilir. Belirtiler genellikle tedavinin ilk haftalarında düzelmeye başlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmasını teşvik edin (yüzme, yürüyüş gibi).
• Stresten uzak durmasına yardımcı olun (meditasyon, hobi).
• Sigara dumanından uzak tutun (pasif içicilik tiroidi olumsuz etkileyebilir).
• Güneşten koruyun (cilt hassasiyeti olabilir).

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet genellikle gerekmez. Ancak iyot alımını abartmamak önemlidir. İyotlu tuz kullanımı normaldir, ancak iyot takviyeleri veya deniz yosunu gibi yüksek iyotlu gıdalardan kaçının. Bol sebze-meyve, tam tahıllarla dengeli beslenme önerilir. Egzersiz, enerji fazlasını atmaya ve ruh halini düzenlemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hipertiroidi sinirlilik, anksiyete (kaygı) ve depresyona yol açabilir. Bu durum geçicidir ve tedavi ile düzelir. Çocuğunuzla duyguları hakkında konuşun, endişelerini paylaşmasına izin verin. Gerekirse bir çocuk psikoloğundan destek alın. Unutmayın, bu bir karakter kusuru değil, hastalık belirtisidir.

Önleme

Hipertiroidinin tam olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak erken tanı ve tedavi ile komplikasyonlar önlenebilir. Ailede tiroid hastalığı varsa, çocuğunuzun düzenli kontrollerini yaptırmak faydalı olabilir.

Aşılar

Hipertiroidi için bir aşı yoktur.

Tarama programları

Ailede otoimmün tiroid hastalığı öyküsü olan çocuklarda doktorun uygun görmesi halinde kan testleri yapılabilir. Rutin tarama önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ritim bozuklukları (atriyal fibrilasyon gibi)
• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Büyüme hızında bozulma, kemik yaşının ilerlemesi
• Ergenlikte gecikme veya erken ergenlik
• Tiroid fırtınası (acil tıbbi müdahale gerektiren hayati riskli durum)

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilirse prognoz (hastalığın seyri) çok iyidir. Çocukların çoğu ilaç tedavisi ile kontrol altına alınır ve zamanla ilaç kesilebilir. Bazı vakalarda radyoaktif iyot veya cerrahi gerekse de, çocuklar normal bir yaşam sürebilir. Düzenli takip ile komplikasyonlar önlenir. Umutlu olmak için her neden var.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.