Bebeklerde Tiroid Az Çalışması (Hipotirodi) İle Yaşamak

Genel Bakış

Tiroid az çalışması, yani hipotirodi, bebeğin tiroid bezinin yeterli tiroid hormonu üretmemesi durumudur. Tiroid hormonu, bebeğin büyümesi, beyin gelişimi ve vücut metabolizması için hayati önem taşır. Bu durum doğuştan olabilir (konjenital hipotirodi) ve erken teşhis edilmezse kalıcı hasara yol açabilir.

Her 3.000-4.000 bebekten birinde görülür. Kız bebeklerde erkeklere göre biraz daha sıktır.

En çok yeni doğan bebekleri etkiler. Anne karnında gelişimsel bir sorun, tiroid bezinin tam oluşmaması veya anneden geçen bazı durumlar nedeniyle ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Halsizlik ve uykuya eğilim (bebek çok sakin olabilir)
• Beslenme güçlüğü ve kabızlık
• Cildin kuruması ve soğuk olması
• Kaba bir yüz görünümü (şiş göz kapakları, geniş burun)
• Dilde büyüme (dil ağız dışına taşabilir)
• Zayıf kas tonusu (bebeğin vücudu gevşek olabilir)
• Göbek fıtığı

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (boy ve kilo beklenenin altında)
• Okul çağında öğrenme güçlüğü ve dikkat eksikliği
• Yorgunluk, halsizlik, kolay uyuma
• Cilt kuruluğu ve soğuğa tahammülsüzlük
• Kabızlık, iştah azlığı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu bölüm bebeklik dönemiyle ilgili olduğu için yaşlı erişkinler için ayrı bir bölüm verilmemiştir.

Nedenler

Ana nedenler

• Tiroid bezinin tam gelişmemiş olması (disgenezi) – en sık neden
• Tiroid bezinin yanlış yerde bulunması (ektopi)
• Tiroid hormon yapımını etkileyen kalıtsal enzim eksiklikleri
• Annenin tiroid hastalığı veya radyoaktif iyot tedavisi görmesi (nadir)
• İyot eksikliği (ülkemizde iyotlu tuz kullanımı ile büyük ölçüde önlenmiştir)

Risk faktörleri

• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Annenin otoimmün tiroid hastalığı (Hashimoto gibi)
• Annenin gebelikte radyoaktif iyot tedavisi alması
• Prematüre doğum ve düşük doğum ağırlığı
• İyot eksikliği olan bölgelerde yaşamak (ancak Türkiye'de iyotlu tuz kullanımı yaygındır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeğiniz halsiz, uykuya eğilimli ve beslenmiyorsa
• Bebeğin kilosu artmıyor veya geriliyorsa
• Bebeğin cildi soğuk ve kuru, sesi kısık ağlama ise
• Bebeğinizde kabızlık, karın şişliği ve sürekli ağlama varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doğumdan sonra yapılan topuk kanı testi taraması sonucu yüksek çıktıysa
• Bebeğinizin aile hekimi veya çocuk doktoru tarafından düzenli olarak takip edilmesi gerekiyorsa
• Hipotiroidi tedavisi alan bebeğin ilaç doz ayarı için periyodik kan tahlilleri yapılmalıdır

Tanı

Doğumdan sonra bebeğin topuğundan alınan birkaç damla kanla yapılan ‘yenidoğan tarama testi’ ile teşhis edilir. Bu test Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz olarak yapılır. Test sonucu yüksek çıkarsa bebekten tekrar kan alınarak doğrulanır.

Yapılabilecek testler

• Topuk kanı testi (TSH ve T4 ölçümü)
• Tiroid ultrasonu (tiroid bezinin yerini ve boyutunu görmek için)
• Gerekirse tiroid sintigrafisi (az kullanılır)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz bebeğinizden kan alacak ve tiroid hormon düzeylerine bakacaktır. Teşhis konulduktan sonra tedavi hemen başlanır. Tedaviye başlandıktan sonra bebeğin hormon düzeyleri normale döner ve gelişimi takip edilir. Bu süreçte doktorunuzla düzenli iletişimde olmanız önemlidir.

Tedavi

Bebeklerde tiroid az çalışmasının tedavisi, eksik olan tiroid hormonunun dışarıdan ilaç olarak verilmesidir. Tedavi ömür boyu devam eder. Erken başlanan tedavi ile bebeğin zeka ve büyüme gelişimi normal seyreder.

Evde kişisel bakım

• Her gün aynı saatte (tercihen sabah) doktorun önerdiği dozda ilacı bebeğe verin.
• İlacı az miktarda su veya anne sütü ile ezerek verebilirsiniz. Bazı ilaçlar özel formda olabilir.
• İlacı vermeyi unutursanız aynı gün hatırladığınızda verin, ancak ertesi güne bırakmayın. Doktorunuza danışın.
• Doktor kontrolü olmadan ilacı kesmeyin veya doz değiştirmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide tiroid hormonu içeren ilaçlar (levotiroksin gibi) kullanılır. Doz bebeğin kilosuna ve kan testi sonuçlarına göre doktor tarafından ayarlanır. Düzenli aralıklarla kan testleri yapılarak doz ayarlanır. Tedaviye genellikle doğumdan hemen sonra başlanır. İlacın yan etkisi yok denecek kadar azdır, ancak doz fazla olursa çarpıntı, terleme gibi belirtiler olabilir; bu durumda doktora başvurulmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bebeklerde hipotiroidi için cerrahi tedavi gerekmez. Ancak nadiren eşlik eden başka bir hastalık (örneğin tiroid bezinin kanserli bir kitlesi) varsa cerrahi düşünülebilir. Bu çok nadir bir durumdur.

Bu durumla yaşamak

Bebeğinize her gün ilacını düzenli vermeniz en önemli günlük işlemdir. Bebeğinizi düzenli olarak tartın, büyüme çizelgesini takip edin. Aşı ve kontrolleri aksatmayın. Bebeğiniz tedaviyle tamamen normal bir bebek gibi büyüyebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bebeğinizin beslenmesine dikkat edin; anne sütü en iyi besindir.
• Düzenli doktor kontrollerine gidin, kan testlerini zamanında yaptırın.
• Bebeğinizin gelişim basamaklarını (baş tutma, dönme, oturma, yürüme) izleyin ve gecikme varsa doktorunuza bildirin.
• Bebeğinizin ilacını seyahatlerde yanınıza almayı unutmayın.

Diyet ve egzersiz

Bebeklik döneminde özel bir diyet gerekmez. Anne sütü yeterlidir. İyotlu tuz kullanılmalı, ancak bebeğe doğrudan tuz verilmemelidir. Bebek büyüdükçe normal aile sofrasına uyum sağlar. Egzersiz olarak bebeğinizin hareket etmesine izin verin; yüzükoyun yatırma, emekleme gibi aktiviteler desteklenmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bebekler hipotiroidi nedeniyle halsiz ve uykulu olabilir, bu da anne-babada kaygı yaratabilir. Ayrıca tedavi edilmeyen bebeklerde zeka geriliği görülebileceği endişesi vardır. Ancak erken tedavi ile bu risk ortadan kalkar. Anne-babalar için psikolojik destek ve bilgi almak önemlidir. Gerekirse bir çocuk psikoloğundan yardım alınabilir.

Önleme

Doğuştan hipotiroidi tam olarak önlenemez. Ancak annenin gebelikte iyotlu tuz kullanması, bazı tiroid hastalıklarının tedavi edilmesi ile risk azaltılabilir. Erken teşhis için yenidoğan taraması en önemli önlemdir.

Aşılar

Hipotiroidi ile ilgili bir aşı yoktur. Ancak bebeğin normal aşı takvimi aksatılmamalıdır.

Tarama programları

Yenidoğan topuk kanı taraması zorunlu bir taramadır ve erken teşhis için hayati önem taşır. Türkiye’de tüm bebekler bu taramadan geçirilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zeka geriliği ve öğrenme güçlükleri
• Boy kısalığı ve büyüme geriliği
• Konuşma ve işitme sorunları
• Kas güçsüzlüğü ve motor gelişimde gecikme
• Cilt kuruluğu, kabızlık, soğuğa duyarlılık
• Nadir durumlarda kalp yetmezliği ve koma (miksödem koması)

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve doğru tedavi ile bebeklerin çok büyük bir kısmı normal zeka ve fiziksel gelişime ulaşır. Tedaviye yaşam boyu devam edilmesi gerekir, ancak bu sayede bebek sağlıklı bir birey olarak yetişebilir. Düzenli doktor takibi ve ilaç kullanımı ile komplikasyon riski neredeyse sıfırdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.