Tonsilloliths

Genel Bakış

Bademcik taşları (tıp dilinde tonsillolit denir), bademciklerin üzerindeki küçük çukurlarda (kriptler) biriken yumuşak, beyaz-sarı renkli küçük kitlelerdir. Bu taşlar genellikle zararsızdır ve çoğu zaman fark edilmez.

Oldukça yaygındır. Özellikle bademcikleri büyük ve çukurlu olan kişilerde sık görülür.

Her yaştan insanda görülebilir, ancak en sık genç erişkinlerde ve bademcik iltihabı (tonsillit) geçirenlerde rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağız kokusu (en sık belirti)
• Boğazda bir şey takılı hissi
• Kötü tat (ekşi veya metalik)
• Yutkunurken hafif rahatsızlık
• Bademciklerde beyaz-sarı noktacıklar (bazen öksürükle çıkar)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar genelde ağız kokusundan şikâyet etmez, ancak ebeveyn fark edebilir.
• Yutma güçlüğü, boğaz ağrısı ve huzursuzluk görülebilir.
• Bazen taş büyükse kulağa vuran ağrı yapabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bademcik dokusu küçüldüğü için taş oluşumu daha azdır.
• Eğer taş varsa, genellikle ağız kokusu ve boğazda takılma hissi ön plandadır.
• Ağız kuruluğu olan yaşlılarda taş oluşumu kolaylaşabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bademciklerin yüzeyindeki çukurlara (kript) ölü hücre, yiyecek artığı, tükürük ve bakterilerin birikmesi
• Bu birikintilerin zamanla kalsiyum, magnezyum gibi minerallerle sertleşmesi
• Kronik bademcik iltihabı (tonsillit) sonrası kriptlerin genişlemesi

Risk faktörleri

• Bademciklerin doğal olarak büyük ve çukurlu olması
• Sık bademcik iltihabı geçirmek
• Ağız hijyeninin yetersiz olması
• Sigara kullanımı
• Geniz akıntısı (alerji veya sinüzit)
• Ağız kuruluğu (tükürük azlığı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Taş çevresinde kızarıklık, şişlik ve yüksek ateş varsa
• Yutkunma çok ağrılıysa veya nefes almayı etkiliyorsa
• Birkaç gün içinde geçmeyen şiddetli ağız kokusu ve boğaz ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ağız kokusu veya boğazda takılma hissi sürekli hale gelmişse
• Taşları evde çıkarmakta zorlanıyorsanız veya sık sık tekrarlıyorsa
• Kulak Burun Boğaz (KBB) doktoruna muayene olmak

Tanı

Doktorunuz muayene sırasında bademciklerinizi inceleyerek taşları genellikle rahatça fark eder. Bazen ağzınıza ışık tutarak veya küçük bir alet yardımıyla bakabilir.

Yapılabilecek testler

• Genellikle ek bir teste gerek yoktur; fizik muayene yeterlidir.
• Nadiren, derin taşları görmek için bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir.
• Eğer enfeksiyon belirtisi varsa boğaz kültürü alınabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ağrısızdır. Doktorunuz dilinize bastırarak bademciklerinize bakar. Taş görülürse size çıkarma yöntemlerini anlatır. Birkaç dakika sürer.

Tedavi

Bademcik taşları çoğu zaman tedavi gerektirmez. Can sıkıcı belirtilere yol açıyorsa, öncelikle evde uygulanabilecek basit yöntemler denenir. Gerekirse doktorunuz tıbbi yaklaşımlar önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Ilık tuzlu suyla gargara yapmak (bir bardak suya yarım çay kaşığı tuz) – günde 2-3 kez
• Bol su içmek, tükürük üretimini artırmak
• Yumuşak bir diş fırçası veya temiz bir parmakla (çok nazikçe) taşı iterek çıkarmak – ancak aşırı zorlamamak ve yara oluşturmamak önemlidir.
• Oksijenli su (hidrojen peroksit) ile seyreltilmiş gargara – ama ağızda uzun süre tutmamak ve yutmamak gerekir.
• Şekersiz sakız çiğnemek veya nane şekeri emmek (tükürüğü artırır)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz muayenehanede özel aletlerle taşları çıkarabilir. Eğer taşlar derin ve çok sayıdaysa, lokal anestezi altında kriptleri temizlemek için lazer veya radyofrekans gibi yöntemler kullanılabilir. Antibiyotikler genellikle gerekmez, ancak altta yatan bir enfeksiyon varsa doktorunuz uygun gördüğü takdirde reçete edebilir. Kesinlikle doktor tavsiyesi olmadan herhangi bir ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadiren, taşlar sürekli tekrarlıyorsa ve yaşam kalitesini ciddi etkiliyorsa bademciklerin tamamen alınması (tonsillektomi) düşünülebilir. Bu genellikle son çaredir.

Bu durumla yaşamak

Bademcik taşlarıyla yaşamak genellikle zor değildir. Düzenli ağız bakımı ve bol su içmek çoğu zaman yeterlidir. Taşlar kendiliğinden çıkabilir ya da hafif bir öksürükle atılabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az iki kere diş fırçalamak ve dil temizliği yapmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Düzenli olarak gargara yapmak
• Ağız kuruluğuna yol açan ilaçları doktorunuzla konuşmak

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Ancak süt ürünleri ve şekerli gıdalar bazen taş oluşumunu artırabilir; bunları sınırlamak faydalı olabilir. Bol su içmek en önemlisidir. Egzersiz genel sağlık için yararlıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ağız kokusu ve boğazda takılma hissi sosyal kaygıya yol açabilir. Unutmayın ki bu yaygın ve tedavi edilebilir bir durumdur. Rahatlamak için derin nefes egzersizleri yapabilir, doktorunuzla açıkça konuşarak endişelerinizi paylaşabilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlenemese de ağız hijyenine dikkat ederek ve bol su içerek oluşum sıklığı azaltılabilir. Düzenli gargara yapmak, özellikle yemeklerden sonra ağzı çalkalamak yardımcı olur.

Aşılar

Bu durum için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Rutin bir tarama gerekmez; sadece şikâyet varlığında doktora başvurulur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sürekli ağız kokusu sosyal rahatsızlık yaratabilir
• Nadir durumlarda taş çevresinde enfeksiyon (peritonsiller apse) gelişebilir
• Büyük taşlar yutma güçlüğü ve ağrıya yol açabilir

Uzun vadeli görünüm

Bademcik taşları genellikle iyi huyludur ve ciddi sağlık sorunlarına yol açmaz. Uygun ağız bakımı ve gerektiğinde basit müdahalelerle belirtiler rahatça kontrol altına alınabilir. Çoğu insan bu durumla rahatça yaşar.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı - Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.