Transient ischaemic attack overview

Genel Bakış

Geçici iskemik atak (GİA), beynin bir bölgesine kan akışının geçici olarak kesilmesidir. Bu durum, inme (felç) gibi belirtilere neden olur, ancak belirtiler genellikle birkaç dakika ila bir saat içinde düzelir. GİA, ‘mini inme’ olarak da adlandırılır ve aslında ciddi bir uyarı işaretidir.

Evet, oldukça yaygındır. Her yıl binlerce kişi GİA geçirir ve çoğu kişi bu durumu fark etmeyebilir.

GİA her yaşta görülebilir, ancak 60 yaş üstü kişilerde, yüksek tansiyon, diyabet, kalp hastalığı veya sigara içenlerde daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüz, kol veya bacakta uyuşma veya güçsüzlük (genellikle vücudun bir tarafında)
• Konuşma bozukluğu (karmaşık konuşma veya anlama güçlüğü)
• Bir veya iki gözde ani görme kaybı veya bulanık görme
• Baş dönmesi, denge kaybı veya yürüme güçlüğü
• Ani ve şiddetli baş ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadirdir ancak benzer belirtiler görülebilir: aniden güçsüz düşme, konuşma zorluğu, denge sorunu.
• Çocuklarda orak hücreli anemi veya kalp hastalığı gibi altta yatan bir durum olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha belirsiz olabilir; geçici kafa karışıklığı, düşme veya denge kaybı tek belirti olabilir.
• Hafif hafıza sorunları veya yürüyüş değişikliği de GİA'nın işareti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kan pıhtısı: Atardamarlarda oluşan bir pıhtı beynin bir bölgesine kan akışını geçici olarak tıkar.
• Kan damarlarının daralması: Boyundaki şah damarlarında (karotis arterler) kolesterol plakları birikerek geçici tıkanıklığa yol açar.
• Kalpten kaynaklanan pıhtı: Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarında kalpte oluşan pıhtı beyne gidebilir.

Risk faktörleri

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol
• Sigara kullanımı
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Aşırı kilo veya obezite
• Fiziksel hareketsizlik
• Sağlıksız beslenme (yüksek tuz, yağ, şeker)
• Atriyal fibrilasyon gibi kalp rahatsızlıkları
• Ailede inme veya GİA öyküsü
• 65 yaş üstü olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Belirtiler kısa sürede geçse bile aynı gün acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce GİA belirtileriniz olduysa ve geçtiyse, en kısa sürede bir nöroloji uzmanına veya aile hekiminize başvurun.
• Risk faktörleriniz varsa (tansiyon, şeker, sigara) düzenli kontrollerinizi yaptırın.

Tanı

Doktorunuz tıbbi geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar ve belirtilerinizi değerlendirir. GİA'yı doğrulamak ve başka nedenleri ekarte etmek için görüntüleme testleri istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Karotis ultrasonu (boyun atardamarlarının incelenmesi)
• Elektrokardiyogram (EKG) — kalp ritmini kontrol eder
• Kan testleri (kolesterol, şeker, pıhtılaşma testleri)
• Ekokardiyogram — kalbin yapısını ve işlevini görmek için

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle acil serviste başlar. Doktorunuz belirtilerinizin GİA'ya uygun olup olmadığını değerlendirir. Testler genellikle birkaç saat içinde yapılır. GİA teşhisi konursa, bir uzmana yönlendirilir ve tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, gelecekte inme geçirme riskinizi azaltmaktır. Bu, altta yatan nedenlere yönelik ilaç tedavileri ve yaşam tarzı değişiklikleriyle sağlanır.

Evde kişisel bakım

• Kan basıncınızı düzenli olarak takip edin ve ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
• Sağlıklı beslenin: Bol sebze-meyve, tam tahıl, az tuzlu ve az yağlı gıdalar tüketin.
• Düzenli egzersiz yapın: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite (yürüyüş, yüzme) hedefleyin.
• Sigara ve alkol kullanımını azaltın veya bırakın.
• Kilonuzu kontrol altında tutun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan pıhtılaşmasını önleyen ilaçlar (antikoagülanlar veya antiplateletler), tansiyon düşürücüler, kolesterol düşürücüler (statinler) ve diyabet ilaçları önerebilir. İlaçların adı ve dozu kişiye özeldir; asla doktorunuza danışmadan değişiklik yapmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda, boyundaki şah damarında ciddi daralma varsa, cerrahi bir işlem (karotis endarterektomi) veya stent yerleştirme gerekebilir. Bu karar nöroloji ve damar cerrahisi uzmanları tarafından birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

GİA sonrası günlük hayata dönmek mümkündür, ancak risk faktörlerinizi yönetmek için düzenli kontrollere gitmek ve ilaçlarınızı aksatmamak önemlidir. Birçok kişi yaşam tarzı değişiklikleriyle normal bir yaşam sürer.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli sağlık kontrolleri yaptırın.
• Stresi yönetin; gevşeme teknikleri veya hobiler edinin.
• Yeterli uyku alın (7-8 saat).
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın.
• Acil durum belirtilerini öğrenin ve yakınlarınıza da öğretin.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: zeytinyağı, balık, kuruyemiş, sebze ve meyve ağırlıklı. Tuzu azaltın, doymuş yağ ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi orta yoğunlukta egzersiz yapın. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

GİA, kaygı ve korku yaratabilir. Bazı kişiler depresyon veya travma sonrası stres belirtileri yaşayabilir. Bu duygular normaldir, ancak uzun sürerse bir psikolog veya psikiyatriste başvurmaktan çekinmeyin. Ayrıca ailenizle konuşmak ve destek istemek yardımcı olabilir.

Önleme

Evet, GİA büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı yaşam tarzı benimsemek, tansiyon ve kolesterolü kontrol altında tutmak, sigarayı bırakmak, düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenmek riski azaltır. Ayrıca diyabet ve kalp hastalığı gibi durumları yönetmek de önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek inme (felç) riski: GİA geçirenlerde ilk 3 ay içinde inme riski yüksektir.
• Geçici veya kalıcı beyin hasarı
• Konuşma, hareket veya hafıza sorunları

Uzun vadeli görünüm

GİA, ciddi bir uyarı olsa da, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle inme riski önemli ölçüde azaltılabilir. Birçok kişi GİA sonrası tamamen iyileşir ve sağlıklı bir yaşam sürer. Düzenli doktor takibi ve ilaç kullanımı ile risk kontrol altına alınabilir. Umutlu olun; atabileceğiniz adımlar var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.