Yaşlılarda Verem Tedavisi: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Verem (tüberküloz), genellikle akciğerleri etkileyen ancak vücudun diğer bölgelerine de yayılabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. Bakteriler (mikroplar) tarafından oluşur. Tedavi edilmezse ciddi olabilir, ancak doğru tedavi ile tamamen iyileşir.

Verem dünyada hala yaygındır, ancak Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın programları sayesinde kontrol altındadır. Yaşlılarda bağışıklık düştüğü için görülme riski biraz daha yüksektir.

Her yaşta görülebilir, ancak 65 yaş üstü bireyler ile diyabet, kanser, organ nakli gibi bağışıklığı baskılayan durumları olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Üç haftadan uzun süren öksürük
• Gece terlemeleri
• Ateş
• Kilo kaybı
• Halsizlik, yorgunluk
• Göğüs ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler daha silik olabilir: halsizlik, iştahsızlık, kilo alamama, öksürük, ateş.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tipik öksürük ve ateş daha az belirgin olabilir. Bunun yerine halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, zihinsel bulanıklık veya unutkanlık gibi belirtiler ön planda olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Verem hastalığı, Mycobacterium tuberculosis adlı bir bakterinin (mikrop) neden olduğu bir enfeksiyondur.
• Genellikle akciğerleri etkiler, ancak lenf düğümleri, kemik, böbrek gibi diğer organlara da yayılabilir.
• Bulaşma, hasta bir kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya yayılan mikropların solunmasıyla olur.

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 üstü)
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar (diyabet, böbrek yetmezliği, kanser, organ nakli)
• Uzun süreli steroid veya bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı
• Yetersiz beslenme
• Sigara içmek
• Kalabalık ve havalandırması kötü ortamlarda yaşamak
• Veremli biriyle yakın temas

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek ateş, nefes darlığı, kanlı balgam, şiddetli göğüs ağrısı varsa hemen acil servise başvurun (112).
• Bilinç bulanıklığı veya nörolojik belirtiler (sara nöbeti gibi) varsa.
• Tedavi sırasında ilaca bağlı ciddi yan etkiler (şiddetli döküntü, sarılık, görme kaybı) görülürse.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Üç haftadan uzun süren öksürük varsa bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi veya halsizlik varsa.
• Veremli biriyle temas ettiyseniz ve 65 yaş üstüyseniz doktora danışın.

Tanı

Doktor öncelikle şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından tanı koymak için çeşitli testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Akciğer röntgeni (grafisi)
• Balgam testi (birkaç kez balgam örneği alınarak mikrop aranır)
• Deri testi (PPD testi) veya kan testi (Quantiferon / IGRA)
• Bilgisayarlı tomografi (gerekiyorsa)
• Balgam kültürü (mikrop üretilmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç gün sürebilir. Balgam testi sonuçları genellikle 2-3 günde çıkar. Kültür sonuçları daha uzun sürebilir (haftalar). Doktorunuz bu süreçte size tedavi başlayabilir.

Tedavi

Verem tedavisinde birden fazla antibiyotik (ilaç) bir arada kullanılır. Tedavi genellikle 6 ay sürer, ancak yaşlılarda veya ilaç direnci varsa daha uzun olabilir. Tedaviye düzenli devam etmek çok önemlidir. İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde almalısınız.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı düzenli alın, bir gün bile aksatmayın.
• Doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin.
• Bol sıvı tüketin, dinlenin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Bulaşmayı önlemek için ilk 2 hafta maske takın, kalabalık ortamlardan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle dört ilaçtan oluşan bir rejim kullanılır. İlk 2 ay yoğun tedavi, ardından 4 ay idame tedavisi uygulanır. Yaşlı hastalarda ilaç dozları böbrek ve karaciğer fonksiyonlarına göre ayarlanabilir. Düzenli kullanıldığında verem tamamen iyileşir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadiren, ilaca dirençli veya komplike vakalarda cerrahi gerekebilir. Bu durumu doktorunuz en iyi şekilde değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Verem tedavisi sırasında günlük yaşamınıza devam edebilirsiniz. Ancak ilk 2 hafta bulaştırıcı olduğunuz için evde istirahat etmeniz ve maske kullanmanız önerilir. Tedavi süresince düzenli ilaç alımı ve doktor takibi en önemli adımlardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• İlaçlarınızı düzenli almak için hatırlatıcı kullanın (cep telefonu alarmı).
• Her gün aynı saatte yemek yiyin, uyku düzeninize dikkat edin.
• Yorgun hissediyorsanız dinlenin, ancak mümkünse hafif yürüyüşler yapın.

Diyet ve egzersiz

Bağışıklığınızı güçlendirmek için dengeli beslenin. Proteinli gıdalar (et, süt, yumurta, baklagiller) ve taze sebze-meyve tüketin. Doktorunuz izin verdiğinde hafif egzersizler (yürüyüş gibi) yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Verem tedavisi uzun sürebilir ve sosyal izolasyon nedeniyle kaygı, üzüntü veya yalnızlık hissedebilirsiniz. Bu normaldir. Aileniz ve arkadaşlarınızla iletişim halinde kalın. Gerekirse bir psikolog veya sosyal hizmet uzmanından destek alın.

Önleme

Veremden korunmak için bağışıklık sistemini güçlü tutmak, kalabalık ve havasız ortamlardan kaçınmak, öksürürken ağız ve burnu kapatmak önemlidir. Verem hastasıyla temas durumunda koruyucu ilaç tedavisi gerekebilir.

Aşılar

BCG (verem aşısı) çocukluk çağında yapılır, ancak yetişkinlikte tam koruma sağlamaz. Yaşlılarda rutin aşı önerilmez.

Tarama programları

Verem hastasıyla yakın teması olan yaşlı bireylerde tarama testi (röntgen ve deri testi) yapılabilir. Sağlık Bakanlığı'nın verem tarama programlarına katılabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hastalığın ilerlemesi (akciğerde hasar, solunum yetmezliği)
• Veremin beyin, kemik, böbrek gibi diğer organlara yayılması (miliary tüberküloz)
• Uzun süreli öksürük ve kanama
• Tedaviye uyumsuzluk durumunda ilaç direnci gelişmesi

Uzun vadeli görünüm

Doğru ve düzenli tedavi ile verem tamamen iyileşebilir. Tedaviye erken başlanması ve ilaçların aksatılmaması çok önemlidir. Yaşlı hastalarda ek hastalıklar olsa bile uygun tedavi ile başarılı sonuçlar alınır. Umutsuzluğa kapılmayın, tedavi mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Verem Savaş Daire Başkanlığı · Türkiye
• Verem Savaş Dispanserleri (ücretsiz hizmet) · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.