Çocuklarda Tip 1 Diyabet ile Yaşam

Genel Bakış

Tip 1 diyabet, pankreasın (midemizin arkasında yer alan bir organ) çok az veya hiç insülin üretmemesi durumudur. İnsülin, kanımızdaki şekeri hücrelerimize taşıyan bir hormondur. Bu hormon olmazsa kan şekeri yükselir ve vücut enerji için şekeri kullanamaz. Çocuklarda Tip 1 diyabet genellikle aniden başlar ve ömür boyu süren bir hastalıktır.

Tip 1 diyabet, çocuklarda ve ergenlerde görülen bir hastalıktır. Her yıl dünyada binlerce çocuğa tanı konmaktadır. Türkiye'de de sık görülür ve Sağlık Bakanlığı tarafından kronik hastalıklar arasında izlenir.

Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başlar, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Ailede Tip 1 diyabet öyküsü olan çocuklarda risk biraz daha yüksektir, ancak çoğu vakada ailede başka hasta yoktur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme (susuzluk hissi)
• Sık idrara çıkma, özellikle geceleri altını ıslatma
• Aşırı yemek yeme isteğine rağmen kilo kaybı
• Halsizlik, yorgunluk
• Bulanık görme

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde huzursuzluk, bezlerin normalden daha sık ıslanması
• Küçük çocuklarda tuvalet eğitimi almış çocuğun gece altını ıslatmaya başlaması
• Okul çağı çocuklarında derslerde dikkat dağınıklığı, başarı düşüklüğü
• Ergenlerde ruh hali değişiklikleri, sinirlilik

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin pankreastaki beta hücrelerine (insülin üreten hücreler) saldırması
• Genetik yatkınlık: Ailede Tip 1 diyabet varsa risk artar
• Çevresel tetikleyiciler: Bazı virüs enfeksiyonlarının (örneğin enterovirüsler) hastalığı başlatabileceği düşünülmektedir

Risk faktörleri

• Ailede Tip 1 diyabet öyküsü (özellikle birinci derece akrabalar)
• Belirli genetik özellikler (HLA genleri ile ilişkili)
• Bazı viral enfeksiyonlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan belirtiler varsa (aşırı susama, sık idrara çıkma, kilo kaybı)
• Çocuğunuzda bilinç bulanıklığı, nefeste aseton kokusu veya kusma varsa hemen 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tanı konduktan sonra düzenli kontroller için endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanına gidin
• Her 3-6 ayda bir HbA1c (son 3 aylık ortalama kan şekeri) testi yaptırın
• Göz, böbrek ve ayak sağlığı için yılda bir kez kontrol yaptırın

Tanı

Doktor, çocuğunuzun belirtilerini dinler, fizik muayene yapar ve kan tahlilleri ister. Kan şekeri ölçümü, açlık kan şekeri ve HbA1c testi tanıda kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Rastgele kan şekeri ölçümü (200 mg/dL ve üzeri diyabeti gösterebilir)
• Açlık kan şekeri (126 mg/dL ve üzeri diyabet tanısı koydurur)
• HbA1c testi (son 3 ayın ortalama kan şekerini gösterir, %6,5 ve üzeri diyabeti işaret eder)
• Antikor testleri (Tip 1 diyabete özgü otoantikorların varlığını araştırır)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde çocuğunuzdan kan alınacak ve sonuçlar birkaç gün içinde çıkacaktır. Tanı konduktan sonra bir sağlık ekibi (doktor, diyabet hemşiresi, diyetisyen) sizi bilgilendirecek ve tedavi planı oluşturacaktır. İlk başta kendinizi kaygılı hissedebilirsiniz, ancak zamanla yönetimi öğreneceksiniz.

Tedavi

Tip 1 diyabetin tedavisi insülin kullanımına dayanır. İnsülin, çocuğun vücudunun üretemediği hormonu dışarıdan sağlamak içindir. Tedavi dört temel unsurdan oluşur: insülin enjeksiyonları veya insülin pompası, kan şekeri takibi, sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerini günde birkaç kez ölçün ve kaydedin
• İnsülini doktorunuzun belirttiği şekilde düzenli olarak uygulayın
• Sağlıklı ve dengeli beslenin, karbonhidrat sayımı yapmayı öğrenin
• Düzenli egzersiz yapın, ancak egzersiz öncesi/sonrası kan şekerinizi kontrol edin

Tıbbi tedaviler

Tedavinin temelini insülin enjeksiyonları veya insülin pompası oluşturur. İnsülin türleri ve dozları kişiye göre ayarlanır. Doktorunuz, çocuğunuzun ihtiyacına göre kısa etkili, orta etkili veya uzun etkili insülinler içeren bir rejim önerecektir. Ayrıca kan şekeri takibi için glukometre (kan şekeri ölçüm cihazı) veya sürekli glukoz izleme sistemi kullanılabilir. Tüm tedavi kararları mutlaka bir doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tip 1 diyabet nedeniyle doğrudan cerrahi müdahale gerekmez. Ancak diyabete bağlı komplikasyonlar (örneğin göz, böbrek sorunları) cerrahi gerektirebilir, bu durumlar nadirdir.

Bu durumla yaşamak

Tip 1 diyabetle yaşamak, kan şekerini düzenli takip etmeyi, insülin ve yemek zamanlarını planlamayı gerektirir. Çocuğunuz okula gidiyorsa, öğretmenler ve okul hemşiresi bilgilendirilmelidir. Diyabet yönetimini bir rutin haline getirmek zaman alabilir, ancak mümkündür.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yiyin ve insülin uygulayın
• Kan şekerinizi günlük tutun ve değişiklikleri doktorunuzla paylaşın
• Fiziksel aktiviteyi düzenli yapın, ancak hipoglisemiye (düşük kan şekeri) karşı önlem alın
• Diyabet kimlik kartı veya bileklik taşıyın

Diyet ve egzersiz

Beslenme düzeni Tip 1 diyabet yönetiminin önemli bir parçasıdır. Karbonhidrat sayımı, insülin dozunu ayarlamaya yardımcı olur. Sağlıklı atıştırmalıklar (meyve, kuruyemiş) tercih edilmeli, şekerli içeceklerden kaçınılmalıdır. Egzersiz kan şekerini düşürebilir, bu nedenle egzersiz öncesi ve sonrası kan şekeri ölçülmeli ve gerekirse ara öğün yapılmalıdır. Bir diyetisyen size özel bir beslenme planı oluşturabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet yönetimi bazen zorlayıcı olabilir. Çocuğunuz kendini farklı hissedebilir, arkadaşlarından ayrışmaktan endişe edebilir. Aile olarak kaygı yaşamanız normaldir. Çocuğunuzun duygularını konuşmasına izin verin, onu dinleyin. Gerekirse bir psikolog veya okul rehberlik servisinden destek alın. Unutmayın, diyabet sizi ve çocuğunuzu tanımlamaz.

Önleme

Tip 1 diyabeti şu anki bilgilerle önlemek mümkün değildir. Araştırmalar sürmektedir, ancak henüz kesin bir korunma yöntemi yoktur. Erken tanı ve iyi yönetim, komplikasyonları önlemek için en etkili yoldur.

Tarama programları

Ailede Tip 1 diyabet öyküsü varsa, aile bireylerinde antikor taraması yapılabilir. Ancak bu tarama genellikle araştırma amaçlıdır ve rutin olarak önerilmez. Risk altındaki çocuklar için doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diyabetik ketoasidoz (vücutta asit birikmesi, hayati tehlike)
• Uzun vadede göz problemleri (diyabetik retinopati)
• Böbrek hastalığı (nefropati)
• Sinir hasarı (nöropati)
• Kalp ve damar hastalıkları

Uzun vadeli görünüm

Tip 1 diyabet ömür boyu süren bir durumdur, ancak iyi yönetildiğinde çocuğunuz neredeyse sağlıklı akranları gibi bir hayat yaşayabilir. Kan şekeri kontrolü, düzenli doktor kontrolleri ve sağlıklı yaşam tarzı ile komplikasyon riski büyük ölçüde azalır. Tıptaki gelişmeler sayesinde diyabetle yaşam her geçen gün kolaylaşmaktadır. Umudunuzu koruyun, yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.