Yetişkinlerde Tip 2 Diyabetle Yaşamak

Genel Bakış

Tip 2 diyabet, vücudunuzun kan şekerini (glikoz) düzgün bir şekilde kullanamadığı bir durumdur. Pankreasınız yeterince insülin üretmez veya vücudunuz ürettiği insülini etkili bir şekilde kullanamaz. Bu da kan şekerinizin yükselmesine neden olur.

Evet, Tip 2 diyabet dünyada ve ülkemizde oldukça yaygındır. Türkiye'de her 7 yetişkinden yaklaşık 1'inde diyabet olduğu tahmin edilmektedir.

Tip 2 diyabet her yaşta görülebilse de, en sık 40 yaş üstü yetişkinlerde ve fazla kilolu veya obez bireylerde ortaya çıkar. Ailede diyabet öyküsü olması, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma (özellikle gece)
• Çok susama ve ağız kuruluğu
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Halsizlik, yorgunluk
• Bulanık görme
• Yaraların yavaş iyileşmesi
• Sık enfeksiyon geçirme (örneğin idrar yolu veya cilt enfeksiyonları)
• Ellerde veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda tip 2 diyabet belirtileri yetişkinlerdekine benzer, ancak sıklıkla kilo alımı veya obezite ile ilişkilidir.
• Ciltte koyu, kadifemsi lekeler (insülin direnci belirtisi) görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tip 2 diyabet belirtileri daha hafif olabilir veya karıştırılabilir.
• Sık düşme, halsizlik, bilinç bulanıklığı gibi belirtiler yaşa bağlı sanılabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vücut hücrelerinin insüline karşı direnç geliştirmesi (insülin direnci).
• Pankreasın yeterli miktarda insülin üretememesi.
• Genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin (aşırı kilo, hareketsizlik) birleşimi.

Risk faktörleri

• Fazla kilo veya obezite (özellikle karın bölgesinde yağlanma).
• Ailede (anne, baba, kardeş) tip 2 diyabet öyküsü.
• Hareketsiz yaşam tarzı.
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş gıdalar, şekerli içecekler).
• Yüksek tansiyon veya kolesterol.
• Polikistik over sendromu (PCOS) gibi durumlar.
• Gestasyonel diyabet (gebelikte şeker hastalığı) öyküsü.
• 45 yaş üstü olmak.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil durum belirtilerinden herhangi birini yaşarsanız (kan şekeri çok yüksek veya çok düşükse) hemen 112'yi arayın.
• Bulanık görme, bilinç bulanıklığı, kusma gibi belirtiler varsa gecikmeden acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yukarıdaki yaygın belirtilerden birini veya birkaçını fark ederseniz, en kısa sürede aile hekiminize veya bir iç hastalıkları uzmanına başvurun.
• Diyabet tanınız varsa, düzenli aralıklarla (3-6 ayda bir) takip ve kontrol randevularınıza gidin.

Tanı

Tip 2 diyabet tanısı, kan testleri ile konur. Doktorunuz açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya HbA1c (uzun dönem kan şekeri ortalaması) testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi: En az 8 saat açlık sonrası yapılır.
• Oral glukoz tolerans testi (OGTT): Şekerli bir içecek içtikten sonra kan şekeriniz ölçülür.
• HbA1c testi: Son 2-3 aylık kan şekeri ortalamanızı gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle basit bir kan testi ile konur. Test için aç gitmeniz gerekebilir. Sonuçlarınız doktorunuz tarafından değerlendirilir. Tanı konduktan sonra doktorunuz sizinle bir tedavi planı oluşturacak ve sizi bir diyabet hemşiresi veya diyetisyene yönlendirebilir.

Tedavi

Tip 2 diyabet tedavisinin temel amacı, kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, kan şekeri takibi ve gerektiğinde ilaçlardan oluşur. Herkes için aynı tedavi yoktur; plan kişiye özeldir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi düzenli olarak evde ölçün ve kaydedin.
• Dengeli beslenme ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.
• Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz yapın (örneğin tempolu yürüyüş).
• Sigara kullanıyorsanız bırakın, alkolü sınırlayın.
• Ayak bakımınıza özen gösterin; çıplak ayakla dolaşmayın, ayaklarınızı her gün kontrol edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan şekerinizi kontrol altına almak için ağızdan alınan ilaçlar (tabletler) veya insülin enjeksiyonları önerebilir. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve doktorunuzun önerdiği dozda almanız çok önemlidir. Hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan değiştirmeyin veya bırakmayın. Gerektiğinde tansiyon ve kolesterol ilaçları da tedavinize eklenebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi (metabolik cerrahi veya obezite cerrahisi) sadece çok ileri derecede obez olan ve yaşam tarzı değişiklikleri ile kilo veremeyen seçilmiş hastalarda düşünülebilir. Bu karar mutlaka bir sağlık ekibi tarafından değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Tip 2 diyabetle yaşarken günlük rutininize kan şekeri ölçümü, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve ilaç takibi eklenir. Başlangıçta zor görünse de zamanla alışkanlık haline gelir. Her gün küçük adımlarla sağlığınızı koruyabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun ve stres yönetimine dikkat edin.
• Yemeklerde tam tahıllar, sebze, meyve, yağsız proteinler ve sağlıklı yağları tercih edin.
• Hareketi günlük yaşamınıza ekleyin (asansör yerine merdiven, kısa mesafeleri yürüyün).
• Kan şekerinizi etkileyebilecek hastalık, stres veya seyahat durumlarında önlem alın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme planı için bir diyetisyenden destek alın. Karbonhidrat alımınızı dengeli dağıtın. Egzersiz, insülin duyarlılığınızı artırır ve kan şekerinizi düzenler. Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aktiviteler idealdir. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabetle yaşamak duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Endişe, stres, hatta depresyon yaygındır. Kendinize karşı sabırlı olun. Duygularınızı aileniz, arkadaşlarınız veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşın. Gerekirse psikolojik destek alın.

Önleme

Tip 2 diyabete yatkınlığı olan kişilerde, sağlıklı bir kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenmek hastalığın başlamasını geciktirebilir veya önleyebilir. Prediyabet (sınırda yüksek kan şekeri) durumunda yaşam tarzı değişiklikleri çok etkilidir.

Aşılar

Özellikle grip, zatürre ve hepatit B gibi aşılar diyabet hastaları için önerilir. Aşı takviminizi doktorunuzla görüşün. Sağlık Bakanlığı'nın aşı programına uyulmalıdır.

Tarama programları

45 yaşından itibaren veya risk faktörleriniz varsa daha erken yaşlarda kan şekeri taraması yaptırmanız önerilir. Aile hekiminiz size uygun tarama programını belirleyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve felç riskinde artış.
• Böbrek hasarı (nefropati) ve ileride diyaliz ihtiyacı.
• Görme kaybı (retinopati).
• Sinir hasarı (nöropati) nedeniyle ayaklarda uyuşma, ağrı, yara iyileşmesinde gecikme.
• Ayak yaraları ve enfeksiyonları, ciddi vakalarda ampütasyon (uzuv kaybı).
• Cilt enfeksiyonları ve diş eti hastalıkları.

Uzun vadeli görünüm

Tip 2 diyabet ciddi bir durum olsa da, etkili bir şekilde yönetildiğinde uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmek mümkündür. Kan şekerinizi iyi kontrol altında tutarak, düzenli doktor kontrollerine giderek ve sağlıklı alışkanlıklar edinerek komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Pek çok kişi diyabetle aktif, üretken ve mutlu bir hayat yaşamaktadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.