Upper extremity DVT

Genel Bakış

Üst ekstremite derin ven trombozu (ÜEDVT), kolunuzdaki derin toplardamarlardan birinde pıhtı oluşmasıdır. Bu pıhtı kan akışını engelleyerek şişlik, ağrı ve kızarıklığa neden olabilir. Derin ven trombozu (DVT) genellikle bacaklarda görülür, ancak kolda da ortaya çıkabilir.

Üst ekstremite DVT'si bacak DVT'sine göre daha az görülür. Tüm DVT vakalarının yaklaşık %4-10'unu oluşturur.

Bu durum her yaşta görülebilir, ancak özellikle koluna kalıcı bir damar yolu (kateter veya PICC hattı) takılan kişilerde, kanser hastalarında, yoğun bakımda yatanlarda ve bazı pıhtılaşma bozukluğu olanlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kolda aniden başlayan şişlik (genellikle tek taraflı)
• Şişen bölgede ağrı veya hassasiyet
• Kolunuzu hareket ettirirken rahatsızlık hissi
• Kolun kızarması veya morarması
• Kolun etkilenen kısmında sıcaklık hissi
• Kolun yüzeyindeki damarların belirginleşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda kol DVT'si genellikle kateter kullanımına bağlıdır.
• Belirtiler yetişkinlerdekine benzer, ancak çocuklar şikayetlerini tam olarak ifade edemeyebilir.
• Kolda şişlik, huzursuzluk, kolunu kullanmak istememe gibi belirtilere dikkat edilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir ve başka hastalıklarla karışabilir.
• Kolda ani şişlik ve ağrı en sık görülen bulgulardır.
• Yaşlılarda damar yolu (kateter) kullanımı sık olduğu için risk daha yüksektir.

Nedenler

Ana nedenler

• Virchow üçlüsü olarak bilinen üç faktör: kan akışının yavaşlaması (hareketsizlik), damar duvarında hasar (kateter, travma) ve kanın pıhtılaşmaya yatkın olması (kanser, genetik bozukluklar).
• En sık neden, kola takılan santral venöz kateter (PICC gibi) veya port kateterdir.
• Kolda ağır bir yaralanma veya kırık sonrası da oluşabilir.
• Nadir görülen bir türü olan Paget-Schroetter sendromu, aşırı kol hareketleri (örneğin tenis, sıva yapma) nedeniyle damar sıkışması sonucu ortaya çıkar.

Risk faktörleri

• Kanser hastalığı ve kemoterapi tedavisi
• Kolda kateter veya port varlığı
• Uzun süre hareketsiz kalma (alçı, felç, uzun yolculuk)
• Geçirilmiş DVT veya aile öyküsü
• Hamilelik veya doğum kontrol hapı kullanımı
• Obezite
• Bazı pıhtılaşma bozuklukları (Factor V Leiden gibi)
• Yüksek riskli sporlar veya mesleki aktiviteler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kolunuzda ani şişlik, ağrı, kızarıklık veya sıcaklık hissi olursa acilen doktora başvurun.
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı balgam gibi akciğere pıhtı gitme belirtilerinde 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif ve giderek artan şişliklerde birkaç gün içinde aile hekiminize veya bir iç hastalıkları uzmanına görünün.
• Daha önce DVT geçirdiyseniz ve yeni bir şikayetiniz varsa doktorunuzu bilgilendirin.

Tanı

Doktorunuz önce hikayenizi dinler ve kolunuzu muayene eder. Ardından kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle tanıyı kesinleştirir.

Yapılabilecek testler

• Doppler ultrason: Pıhtıyı görmek için en sık kullanılan yöntemdir. Ses dalgalarıyla damarlarınızın görüntüsü alınır.
• D-dimer testi: Kanda pıhtı yıkım ürünlerini ölçen bir kan testidir. Yüksek çıkması DVT olasılığını artırır, ancak tek başına tanı koymaz.
• Venografi: Nadiren kullanılır, damar içine kontrast madde verilerek röntgen çekilir.
• MR venografi veya BT anjiyografi: Bazı durumlarda daha detaylı görüntü için kullanılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle hızlıdır. Ultrason ağrısız ve risksiz bir işlemdir. D-dimer testi için kan alınır. Sonuçlar çoğu zaman aynı gün içinde çıkar. Eğer DVT saptanırsa tedaviye mümkün olduğunca erken başlanır.

Tedavi

ÜEDVT tedavisinin amacı pıhtının büyümesini önlemek, akciğere gitmesini engellemek ve koldaki belirtileri azaltmaktır. Tedavi genellikle kan sulandırıcı ilaçlar ve destekleyici önlemlerle yapılır.

Evde kişisel bakım

• Kolunuzu dinlendirin ve yüksekte tutun (örneğin yastıkla destekleyerek).
• Doktorunuzun önerdiği şekilde kol bandajı veya varis çorabı kullanın.
• Bol sıvı tüketin ve susuz kalmamaya dikkat edin.
• Reçete edilen ilaçları düzenli kullanın, doz atlamayın.
• Kanama belirtileri (morarma, diş eti kanaması, kanlı idrar) görürseniz doktorunuza bildirin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz genellikle kan sulandırıcı (antikoagülan) ilaçlar reçete eder. Bu ilaçlar pıhtının büyümesini durdurur ve vücudun pıhtıyı eritmesine zaman tanır. Tedavi ilk olarak enjeksiyon veya ağızdan alınan ilaçlarla başlayabilir, daha sonra ağızdan ilaçlarla devam edilir. Tedavi süresi altta yatan nedene bağlı olarak 3 ay veya daha uzun olabilir. Ateş, şiddetli ağrı veya pıhtı enfeksiyonu varsa antibiyotik de eklenebilir. İlaçların düzenli kullanımı ve kan testleriyle takip çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, pıhtı çok büyükse veya ilaç tedavisi başarısız olursa cerrahi müdahale gerekebilir. Pıhtının çıkarılması (trombektomi) veya damarı açmak için balon/stent yerleştirilmesi (anjiyoplasti) yapılabilir. Özellikle Paget-Schroetter sendromunda bu yöntemler kullanılır.

Bu durumla yaşamak

Kol DVT'si geçirdikten sonra günlük yaşamınıza dönmek zaman alabilir. İlaçlarınızı düzenli almak ve doktor kontrollerinizi aksatmamak en önemli konulardır. Kolunuzda hafif şişlik veya rahatsızlık kalabilir, bunun için kompresyon çorabı kullanmak rahatlatıcı olabilir. Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçının; sık sık kolunuzu hareket ettirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bol su için, susuz kalmayın.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; sigara pıhtı riskini artırır.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak ağır kaldırma veya zorlayıcı kol hareketlerinden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, DVT riskini azaltmaya yardımcı olur. Özellikle lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıl) tüketmek, doymuş yağ ve şekerden kaçınmak önerilir. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme ve kol hareketleri yapabilirsiniz. Ancak yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kolda pıhtı geçirmek kaygı verici olabilir. Pıhtının tekrarlayacağı veya akciğere gideceği endişesi yaşanabilir. Bu duygular normaldir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz. Ayrıca aileniz ve arkadaşlarınızla duygularınızı paylaşmak iyi gelir.

Önleme

Her kol DVT'si önlenemez, ancak riski azaltmak mümkündür. Özellikle hastanede yatarken, ameliyat sonrası veya kateter varlığında doktorunuz gerekli önlemleri (kan sulandırıcı ilaç, erken hareket) alacaktır. Evde ise aktif kalmak, aynı pozisyonda beklememek ve yeterli su içmek riski düşürür.

Tarama programları

Sağlıklı bireylerde tarama önerilmez. Ancak pıhtılaşma bozukluğu olan veya daha önce DVT geçirmiş kişilerde doktor belirli aralıklarla kontrol yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Pulmoner emboli: Pıhtının kopup akciğer atardamarını tıkaması, nefes darlığı ve ölüme yol açabilir.
• Post-trombotik sendrom: Kolun kronik şiş, ağrılı ve ağır hissetmesi; ciltte renk değişikliği ve yaralar oluşabilir.
• Pıhtının tekrarlaması: Tedavi edilmezse veya altta yatan neden devam ederse yeni pıhtılar oluşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Üst ekstremite DVT'si zamanında teşhis ve tedavi edildiğinde genellikle iyi sonuçlanır. Çoğu insan tamamen iyileşir ve normal hayatına döner. Tedaviye erken başlamak, ciddi komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltır. Düzenli doktor takibi ve ilaç kullanımı ile pıhtının tekrarlama riski de kontrol altına alınabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.