Varicocele

Genel Bakış

Varikosel, erkeklerde testis torbasının içinde bulunan toplardamarların (kanı testislerden kalbe taşıyan damarlar) genişlemesi ve bükülmesi durumudur. Bu damarlar, tıpkı bacaklardaki varisler gibi genişler ve kanın geriye kaçmasına neden olur.

Evet, varikosel oldukça yaygın bir durumdur. Erkeklerin yaklaşık %10-15'inde görülür. En sık ergenlik çağındaki genç erkeklerde ve 30-40 yaş arası yetişkinlerde teşhis edilir.

Varikosel en çok ergenlik dönemindeki erkeklerde ve genç erişkinlerde görülür. Sol testiste sağa göre daha sık rastlanır. Ailesinde varikosel öyküsü olan erkeklerde risk biraz daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Testis torbasında (skrotum) ağrı veya rahatsızlık hissi, özellikle ayakta dururken veya uzun süre oturunca artar, sırt üstü yatınca azalır.
• Testis torbasında şişlik, büyüme veya ağırlık hissi.
• Testislerden birinin (genellikle sol) diğerinden daha büyük veya sarkık görünmesi.
• Varikosel elle muayene edildiğinde 'kese içinde solucan yumağı' gibi hissedilebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle belirti vermez.
• Ergenlik döneminde testis torbasında hafif şişlik, ağrısız büyüme fark edilebilir.
• Nadiren ağrı, testisin küçülmesi (atrofi) veya kısırlık şikayeti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Varikoselin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
• Testislerdeki toplardamarların kapakçıklarının (kanın geri kaçmasını engelleyen yapılar) yetersiz çalışması sonucu kan birikir ve damarlar genişler.
• Sol testisteki toplardamarın sağa göre daha dik açıyla böbrek toplardamarına bağlanması (anatomik farklılık) sol tarafta daha sık görülmesine neden olur.

Risk faktörleri

• Ailede varikosel öyküsü olması.
• Uzun süre ayakta kalmayı gerektiren işler veya ağır kaldırma.
• Bazı durumlarda böbrek tümörü gibi başka bir hastalık, toplardamara baskı yaparak varikosele yol açabilir (sekonder varikosel).

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum olarak belirtilen ani şiddetli ağrı, şişlik, ateş gibi belirtiler varsa hemen acil servise başvurun.
• Testislerden birinde fark ettiğiniz ani büyüme veya şekil bozukluğu.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Testis torbasında hafif ağrı, şişlik veya rahatsızlık hissediyorsanız bir üroloji uzmanına başvurun.
• Çocuk sahibi olmakta zorlanıyorsanız (kısırlık) ve varikosel riskiniz varsa doktora danışın.
• Ergenlik çağındaki erkek çocuklarda rutin kontrollerde varikosel muayenesi yapılması önerilir.

Tanı

Varikosel tanısı genellikle fizik muayene ile konur. Doktor, ayakta ve sırtüstü yatarken testis torbasını elle muayene eder. Ayrıca Valsalva manevrası (nefes tutup ıkınma) ile damarlardaki genişleme daha belirgin hale getirilebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: En sık kullanılan yöntemdir.
• Skrotal Doppler ultrason: Testis damarlarının görüntülenmesi ve varikoselin derecesinin belirlenmesi için yapılır.
• Semen analizi (sperm testi): Kısırlık şikayeti varsa sperm sayısı ve hareketliliği değerlendirilir.
• Renkli Doppler ultrason: Kan akışının yönünü ve hızını gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır. Ultrason çekimi sırasında soğuk jel sürülür ve cihazla testis torbası taranır. İşlem birkaç dakika sürer. Sonuçlar doktorunuz tarafından değerlendirilir ve size açıklanır.

Tedavi

Varikosel tedavisi her zaman gerekli değildir. Eğer ağrı yoksa, testisler normal boyuttaysa ve kısırlık sorunu yoksa genellikle sadece düzenli takip önerilir. Tedavi, belirtileri hafifletmek, testis fonksiyonlarını korumak veya kısırlığı gidermek için uygulanır. Tedavi seçenekleri arasında yaşam tarzı değişiklikleri, destekleyici önlemler ve cerrahi müdahale yer alır.

Evde kişisel bakım

• Ağrı varsa sırt üstü yatarak dinlenmek rahatlama sağlayabilir.
• Destekleyici (sıkı olmayan) iç çamaşırı veya testis torbası askısı (skrotal destek) kullanmak ağırlık hissini azaltabilir.
• Uzun süre ayakta kalmaktan veya ağır kaldırmaktan kaçının.
• Düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme genel damar sağlığını olumlu etkileyebilir.

Tıbbi tedaviler

Varikosel için onaylanmış spesifik bir ilaç yoktur. Ağrı kesiciler (doktor önerisiyle) kısa süreli ağrı için kullanılabilir ancak nedeni tedavi etmez. Ana tedavi cerrahidir. Cerrahi müdahale, genişlemiş damarların bağlanması veya çıkarılması şeklinde yapılır. Bu işlem genellikle lokal veya genel anestezi altında, yaklaşık 30-45 dakika sürer. Ayrıca radyolojik yöntemlerle (perkütan embolizasyon) damarların tıkanması da bir seçenektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle şu durumlarda önerilir: - Varikosele bağlı sürekli ağrı varsa ve diğer yöntemlerle geçmiyorsa. - Testislerden birinin boyutunda belirgin küçülme (atrofi) varsa. - Kısırlık (infertilite) sorunu varsa ve varikoselin buna neden olduğu düşünülüyorsa. - Ergenlik döneminde testis gelişimini olumsuz etkilediği belirlenmişse.

Bu durumla yaşamak

Varikosel olan çoğu erkek günlük yaşamına normal şekilde devam edebilir. Ağrı varsa yatmak, destek kullanmak ve ağır aktivitelerden kaçınmak yardımcı olur. Düzenli doktor kontrolleri durumun takibi için önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Aşırı ağır kaldırmaktan kaçının.
• Uzun süre ayakta kalmayın, ara sıra oturun veya uzanın.
• Bol su için, sağlıklı beslenin.
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun.
• Testis torbasını soğuk tutmaktan kaçının (aşırı sıcak banyo, sauna gibi).

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez, ancak kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tüketmek (ıknanmayı azaltır) faydalı olabilir. Düzenli hafif egzersiz (yürüyüş, yüzme) genel sağlık için iyidir. Ağır kaldırma içeren sporlardan kaçınılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varikosel, özellikle kısırlık sorunu olan erkeklerde kaygı, stres ve özgüven düşüklüğüne neden olabilir. Vücut imajı endişeleri de yaşanabilir. Bu duygular normaldir. Destek almak için bir psikolog veya destek grubuna başvurulabilir. Eş veya aile ile açık iletişim önemlidir.

Önleme

Varikosel tam olarak önlenemez çünkü oluşumunda genetik ve anatomik faktörler rol oynar. Ancak sağlıklı bir yaşam tarzı (düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme, aşırı ısınmadan kaçınma) damar sağlığını koruyabilir. Ağır kaldırma ve uzun süre ayakta kalma gibi tetikleyicilerden kaçınmak belirtilerin ortaya çıkmasını geciktirebilir.

Tarama programları

Ergenlik dönemindeki erkek çocukların rutin kontrollerinde varikosel muayenesi önerilir. Herhangi bir şikayeti olmasa bile yıllık üroloji muayenesi erken teşhis için faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Testiste küçülme (atrofi): Uzun süreli kan birikimi testis dokusuna zarar verebilir.
• Kısırlık: Varikosel, sperm üretimini ve kalitesini olumsuz etkileyerek çocuk sahibi olma yeteneğini azaltabilir.
• Ağrı ve rahatsızlık: Tedavi edilmeyen bazı vakalarda kronik ağrı gelişebilir.
• Testosteron seviyesinde düşüş: Nadiren hormon üretimini etkileyebilir.

Uzun vadeli görünüm

Varikosel genellikle tedavi edilebilir bir durumdur. Cerrahi sonrası ağrı genellikle geçer, testis boyutu korunabilir veya normale dönebilir. Kısırlık sorunu olan erkeklerde ameliyat sonrası sperm kalitesinde belirgin iyileşme görülme olasılığı yüksektir. Erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu erkek normal bir hayat sürebilir ve baba olabilir. Tedavi gerektirmeyen vakalarda ise uzun vadede ciddi bir sorun yaşanması olasılığı düşüktür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.