Çocuklarda Varis (Variköz Venler): Ebeveynler İçin Kapsamlı Rehber

Genel Bakış

Varis, bacaklardaki toplardamarların genişlemesi, şişmesi ve bükülmesi durumudur. Normalde kanı kalbe geri taşıyan damarlar, zayıflar ve kan birikir. Çocuklarda bu durum genellikle doğumsal damar yapısı sorunlarından veya aşırı kilodan kaynaklanır ve yetişkinlerdeki kadar yaygın değildir.

Çocuklarda varisler yetişkinlere göre oldukça nadirdir. Yaklaşık 100 çocuktan 1'inde görülebilir. Genellikle ergenlik döneminde başlar.

Varisler her yaştan çocuğu etkileyebilir, ancak en sık 10-18 yaş arası ergenlerde görülür. Ailesinde varis öyküsü olan çocuklarda daha sık rastlanır. Aşırı kilolu çocuklar da risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda mavi veya mor renkli, kıvrımlı, şişkin damarlar
• Ayakta durunca veya oturunca bacaklarda dolgunluk, ağırlık hissi
• Gün sonunda ayak bileklerinde hafif şişlik
• Bacaklarda kaşıntı veya hafif ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Varisler genellikle diz altında veya bacak iç kısmında belirgindir
• Çocuklar bacaklarında huzursuzluk, yorgunluk veya kramp tarif edebilir
• Belirtiler genellikle spor yaptıktan veya uzun süre ayakta kaldıktan sonra artar
• Bazı çocuklarda hiçbir şikayet olmaz

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bacaklarda belirgin, büyük ve ağrılı varisler
• Ciltte renk değişikliği, kuruluk ve kalınlaşma
• Ayak bileklerinde kronik şişlik
• Varis üzerinde yaralar (venöz ülser) oluşabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamarların içindeki kapakçıkların zayıf çalışması (kanın geri kaçmasına izin verir)
• Damar duvarının doğuştan zayıf olması (genetik yatkınlık)
• Aşırı kilo (karın ve bacak damarlarına ek basınç yapar)
• Uzun süre ayakta durma veya oturma (kan akışını yavaşlatır)

Risk faktörleri

• Ailede varis öyküsü (anne, baba, kardeşlerde varis olması)
• Obezite (vücut kitle indeksinin yüksek olması)
• Ergenlik dönemi (hormonal değişiklikler damarları etkileyebilir)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Bacak yaralanmaları veya önceki ameliyatlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Varisli damardan kanama olursa
• Bacakta aniden şişlik, kızarıklık ve şiddetli ağrı başlarsa
• Çocuk yürümekte zorlanıyorsa veya bacakta güç kaybı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisler büyüyorsa veya sayıca artıyorsa
• Çocuk bacak ağrısı, yorgunluk veya kaşıntıdan şikayet ediyorsa
• Varis üzerinde ciltte koyulaşma veya yara oluşursa
• Aile öyküsünde erken yaşta varis veya damar hastalığı varsa

Tanı

Doktor öncelikle çocuğunuzun bacaklarını fiziksel olarak muayene eder. Ayakta ve yatarken damarları inceler. Ardından damarların ne kadar çalıştığını görmek için renkli Doppler ultrasonografi (damar ultrasonu) isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Bacaklar ayakta ve yatarken gözlenir, şişlik ve damar yapısı değerlendirilir
• Renkli Doppler ultrason: Ses dalgalarıyla damarların görüntüsü ve kan akış hızı ölçülür
• Gerekirse manyetik rezonans görüntüleme (MRG) veya damar filmi (venografi) istenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında çocuğunuzun bacaklarına ultrason jeli sürülür ve bir prob ile cilt üzerinde hareket ettirilir. Bu işlem ağrısızdır ve yaklaşık 30 dakika sürer. Çocuğunuz işlem boyunca sakin kalması için yanında olmanız faydalı olabilir.

Tedavi

Çocuklarda varislerin tedavisi genellikle basit yaşam değişiklikleri ve koruyucu önlemlerle başlar. Tedavinin amacı şikayetleri azaltmak, damarların daha kötüye gitmesini önlemek ve nadiren altta yatan bir sorunu düzeltmektir. İlaç tedavisinden çok ameliyatsız yöntemler tercih edilir.

Evde kişisel bakım

• Bacakları yüksekte tutmak (günde birkaç kez 15-20 dakika boyunca bacakları kalp seviyesinin üzerine kaldırmak)
• Uzun süre ayakta kalmaktan veya oturmaktan kaçınmak (her 30-60 dakikada bir kalkıp yürümek)
• Destek çorapları (kompresyon çorapları) kullanmak (doktorunuzun önerdiği basınç seviyesinde)
• Bol sıvı tüketmek ve tuz alımını azaltmak (şişliği önlemek için)
• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi bacak kaslarını çalıştıran aktiviteler)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, varislerin neden olduğu ağrı, kramp ve şişliği azaltmak için genel ağrı kesiciler veya damar güçlendirici kremler önerebilir. Ancak çocuklarda daha invaziv tedaviler (skleroterapi, lazer gibi) çok nadiren ve sadece ciddi durumlarda uygulanır. Bu tedaviler, damar içine özel bir solüsyon enjekte ederek veya ısı enerjisi kullanarak varisli damarı kapatmayı hedefler. İşlemler lokal anestezi altında yapılır ve çocuğun yaşına uygun olarak planlanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat (varis ligasyonu veya stripping) çocuklarda çok enderdir ve sadece diğer tedavilere yanıt vermeyen, büyük ve ağrılı varislerde, kanama veya yara gibi komplikasyonlar varsa düşünülür. Cerrahi gerekirse mutlaka bir çocuk damar cerrahı tarafından yapılmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuz varislerle yaşarken günlük rutininde küçük değişiklikler yaparak rahat edebilir. Örneğin, okulda uzun süre oturmak zorundaysa ara ara ayağa kalkması, evde ödev yaparken bacaklarını bir tabureye yaslaması iyi olur. Yatmadan önce bacaklarını yukarı kaldırmak da şişliği azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli olarak yürüyüş veya bisiklete binmek (kan dolaşımını iyileştirir)
• Bacakları sıkan dar pantolon veya çoraplardan kaçınmak
• Aşırı sıcak banyolar veya sauna gibi bacak damarlarını genişleten ortamlardan uzak durmak
• Sağlıklı kiloyu korumak (fazla kilo damarlara ek yük bindirir)

Diyet ve egzersiz

Bol lifli besinler (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketmek bağırsak hareketlerini düzenler ve kabızlığı önler (kabızlık karın basıncını artırarak varisleri kötüleştirebilir). Haftada en az 3-4 gün tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi orta şiddette egzersiz yapmak önerilir. Bacak kaslarını güçlendirmek damarların kanı pompalamasına yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varisler genellikle çocukların ruh sağlığını doğrudan etkilemez, ancak görünümle ilgili endişeler (örneğin, arkadaşlarının damarları fark etmesi) olabilir. Çocuğunuzla açıkça konuşun, durumun tıbbi bir sorun olduğunu ve bunun utanılacak bir şey olmadığını anlatın. Eğer çocuğunuz rahatsızlık hissediyorsa bir okul psikoloğundan destek alabilirsiniz.

Önleme

Çocuklarda varislerin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, erken yaşta sağlıklı alışkanlıklar kazandırmak riski azaltabilir. Düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, ideal kilo korunması ve uzun süreli hareketsizlikten kaçınmak önemlidir. Aile öyküsü varsa, çocuğunuzu düzenli olarak doktor kontrolüne götürmek erken önlem almayı sağlar.

Aşılar

Varisler için doğrudan bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Ailede varis öyküsü olan çocuklar için, ergenlik öncesi ve sonrasında yılda bir kez çocuk doktoru tarafından bacak muayenesi yapılması önerilebilir. Belirti yoksa ek teste gerek yoktur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Derin ven trombozu (bacakta pıhtı oluşması - acil tıbbi durum)
• Varis üzerinde ciltte yara (venöz ülser) oluşması
• Varisli damarın aniden kanaması
• Varislerin giderek büyümesi ve daha fazla şikayete yol açması

Uzun vadeli görünüm

Çocuklarda varislerin çoğu tedavi edilmezse bile ciddi sağlık sorunlarına yol açmaz. Basit yaşam değişiklikleri ve düzenli takip ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Nadiren de olsa komplikasyon gelişebilir ancak erken tıbbi müdahale ile bunların önüne geçmek mümkündür. Çocuğunuz büyüdükçe varisler bazen kendiliğinden kaybolabilir veya önemli bir rahatsızlık vermeyebilir. Unutmayın, bu durum yaygındır ve genellikle iyi seyreder.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı - Sağlıklı Hayat Merkezleri ↗ · Türkiye
• Türk Kalp Damar Cerrahisi Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.