Ergenlerde Varis Damarları: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Varis, bacaklardaki toplardamarların genişlemesi, uzaması ve kıvrılması durumudur. Bu damarlar genellikle cilt altında mavi veya mor renkli, şişkin çizgiler şeklinde görülür. Normalde kanı kalbe taşıyan toplardamarların içindeki küçük kapakçıklar zayıfladığında kan birikir ve damarlar genişler.

Ergenlik döneminde varis damarları oldukça nadirdir. Ancak ailede varis öyküsü, aşırı kilo, uzun süre ayakta durmayı gerektiren sporlar veya işler gibi etkenler riski artırabilir. Gençlerde görülen varisler genellikle hafiftir.

Varis, her iki cinsiyette de görülebilir ancak ergen kızlarda erkeklere oranla biraz daha sık rastlanır. Ailede varis öyküsü olan, aşırı kilolu veya uzun süre ayakta kalan gençlerde daha olasıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda mavi veya mor renkli, şişkin, kıvrımlı damarlar
• Bacaklarda ağırlık, huzursuzluk veya ağrı hissi
• Ayakta durunca veya oturunca artan, yatınca azalan rahatsızlık
• Bacaklarda hafif şişlik (genellikle akşamları)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ve gençlerde varisler genellikle ağrısızdır ve sadece görünümle ilgili kaygı yaratır.
• Nadiren bacaklarda kramp veya yorgunluk hissi olabilir.
• Uzun süre ayakta kaldıktan sonra bacaklarda hafif şişlik görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde varisler daha belirgin olabilir ve ağrı, kaşıntı, bacaklarda yanma hissi daha sık görülür.
• İlerlemiş varislerde ciltte renk değişikliği, yaralar (ülser) ve kan pıhtılaşması riski artar.

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamarların içindeki kapakçıkların zayıflaması veya hasar görmesi (bu kapakçıklar kanın kalbe doğru akmasını sağlar; zayıflayınca kan geri kaçar ve damar genişler).
• Damar duvarlarının doğuştan zayıf olması.

Risk faktörleri

• Ailede varis öyküsü (genetik yatkınlık)
• Aşırı kilo veya obezite
• Uzun süre ayakta kalmayı gerektiren iş veya spor (örneğin uzun süre ayakta durmak)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Ergen kızlarda hormonal değişiklikler (ergenlik döneminde hormon seviyeleri damarları gevşetebilir)
• Daha önce bacakta geçirilmiş yaralanma veya kan pıhtısı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta aniden başlayan şiddetli ağrı, şişlik, kızarıklık, ısı artışı (derin ven trombozu şüphesi) – acilen 112'yi arayın.
• Varisten durmayan kanama.
• Varisli bölgede açık yara veya iltihap belirtileri.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisleriniz sizi rahatsız ediyor, ağrıya veya şişliğe neden oluyorsa
• Varisler giderek büyüyor veya sayısı artıyorsa
• Görünümü sizi endişelendiriyorsa veya psikolojik olarak etkiliyorsa
• Egzersiz, bacakları yükseltme gibi önlemlere rağmen şikayetler geçmiyorsa

Tanı

Varis tanısı genellikle doktorun fizik muayenesi ile konur. Doktorunuz bacaklarınızı ayakta ve yatarak muayene eder, damarların görünümünü ve cilt değişikliklerini değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Bazı durumlarda Doppler ultrasonografi yapılır. Bu ağrısız bir tetkiktir; damar içindeki kan akımını ve kapakçıkların çalışmasını gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktora gittiğinizde size varislerin ne zaman başladığı, ailede varis öyküsü olup olmadığı, bacak ağrısı veya şişliği gibi sorular sorulur. Fizik muayene sonrası gerekirse ultrason istenebilir. Tüm işlemler ağrısızdır ve birkaç dakika sürer.

Tedavi

Ergenlerde varis tedavisi genellikle hafif vakalarda yaşam tarzı değişiklikleri ve kendi kendine bakım ile başlar. Şikayetler daha belirgin ise doktorunuz uygun tıbbi tedavileri önerebilir. Tedavi seçenekleri varisin büyüklüğüne, belirtilere ve gencin yaşam kalitesine bağlıdır.

Evde kişisel bakım

• Bacaklarınızı mümkün olduğunca yukarı kaldırarak dinlendirin (günde birkaç kez 15-20 dakika).
• Uzun süre ayakta durmayın; sık sık oturun veya bacaklarınızı hareket ettirin.
• Düzenli yürüyüş, yüzme gibi bacak kaslarını çalıştıran egzersizler yapın.
• Varis çorapları (kompresyon çorapları) kullanın – eczaneden veya doktorunuzun önerisiyle doğru basınçta çorap temin edebilirsiniz.
• Otururken bacak bacak üstüne atmaktan kaçının.
• Sıkı giysiler yerine rahat, bol kıyafetler tercih edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, varislerin büyüklüğüne ve şikayetlere göre bazı tedaviler önerebilir. Bunlar genellikle damar içine enjeksiyon (skleroterapi), lazer tedavisi veya radyofrekans ablasyon gibi yöntemlerdir. Bu işlemler varisli damarı kapatmayı veya yok etmeyi hedefler. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuzla görüşmelisiniz. Bu tedaviler hastanede veya özel bir merkezde uygulanır ve genellikle ağrısızdır, lokal anestezi ile yapılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi (ameliyat) ergenlerde nadiren gerekir. Genellikle çok büyük, ağrılı veya komplikasyona yol açan varislerde düşünülür. Ameliyat kararı mutlaka bir damar cerrahisi uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Varisle yaşarken günlük alışkanlıklarınıza dikkat ederek şikayetleri azaltabilirsiniz. İş veya okulda uzun süre oturuyorsanız arada kalkıp yürüyün. Akşamları bacaklarınızı yastıkla yükselterek dinlendirin. Varis çorabınızı düzenli olarak giyin ve gerekirse doktorunuza danışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 3-4 kez yürüyüş, yüzme, bisiklet).
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Bol su için, tuz tüketimini azaltın (tuz şişliği artırabilir).
• Sigaradan uzak durun (sigara damar sağlığını bozar).

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketmek kabızlığı önler, kabızlık bacak damarlarına baskıyı azaltır. Düzenli egzersiz bacak kaslarını güçlendirir ve kan dolaşımını hızlandırır. Özellikle yürüyüş ve yüzme varis için çok faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varisler, özellikle ergenlikte görünüm endişesine yol açabilir. Kişinin kendini rahatsız hissetmesi, plajda veya kısa giysilerle rahat olamaması gibi durumlar psikolojik olarak etkileyebilir. Bu duygular normaldir. Unutmayın ki varisler yaygındır ve bu durumla baş etmek mümkündür. Kendinizi kötü hissediyorsanız aileniz, arkadaşlarınız veya bir okul rehber öğretmeniyle konuşabilirsiniz. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almayı düşünebilirsiniz.

Önleme

Varis oluşumunu tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak için önlemler alabilirsiniz. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, uzun süre ayakta durmamak ve otururken bacakları yukarı kaldırmak yardımcı olabilir. Ailede varis öyküsü varsa bu önlemlere daha erken yaşta başlamak faydalıdır.

Tarama programları

Varis için rutin bir tarama testi yoktur. Ailede yaygın varis öyküsü varsa veya belirtileriniz varsa doktorunuza danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte renk değişiklikleri ve kalınlaşma
• Varisli bölgede kaşıntı ve egzama
• Bacak ülseri (iyileşmesi zor yaralar)
• Yüzeyel damar iltihabı (tromboflebit)
• Derin ven trombozu (nadir ancak ciddi – pıhtının akciğere gitme riski)

Uzun vadeli görünüm

Ergenlerde varisler genellikle yıllar boyunca aynı kalır veya çok yavaş ilerler. Çoğu durumda tedavi gerektirmez ve ciddi komplikasyonlara yol açmaz. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile şikayetler kontrol altına alınabilir. Düzenli doktor takibi önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.