B12 vitamini eksikliği hasta genel bakışı

Genel Bakış

B12 vitamini eksikliği, vücudun yeterli miktarda B12 vitaminine sahip olmaması durumudur. B12 vitamini, sinir sistemi sağlığı, kırmızı kan hücresi üretimi ve DNA yapımı için gereklidir. Eksiklik olduğunda yorgunluk, halsizlik ve sinir sorunları ortaya çıkabilir.

B12 vitamini eksikliği özellikle yaşlılarda, vejetaryen/vegan beslenenlerde ve bazı sindirim sistemi hastalığı olanlarda yaygındır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre her 10 kişiden 1'inde görülebilecek kadar sık rastlanır.

Her yaşta görülebilir, ancak 60 yaş üstü yetişkinler, mide veya bağırsak ameliyatı geçirenler, pernisiyöz anemi (bağışıklık sisteminin B12 emilimini engellemesi) hastaları, uzun süreli asit düşürücü ilaç kullananlar ve sıkı vejetaryen/vegan diyet uygulayanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Soluk cilt
• Ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
• Denge sorunları
• Hafıza problemleri ve zihin bulanıklığı
• Dilde şişlik ve kızarıklık (parlak kırmızı dil)
• Nefes darlığı ve çarpıntı

Çocuklarda belirtiler

• Gelişim geriliği (boy ve kilo artışında yavaşlama)
• Huzursuzluk, aşırı sinirlilik
• Kansızlığa bağlı solgunluk ve çabuk yorulma
• İştahsızlık ve kilo kaybı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Unutkanlık ve bunama benzeri belirtiler
• Denge kaybı nedeniyle düşme riskinde artış
• Depresyon ve ruh hali değişiklikleri
• Ellerde ve ayaklarda his kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Diyette yetersiz B12 alımı (özellikle vegan/vejetaryen beslenme)
• Midede yeterli 'intrinsik faktör' üretilememesi (pernisiyöz anemi)
• Emilim bozukluğu (çölyak hastalığı, Crohn hastalığı, mide bypass ameliyatı gibi)
• Uzun süreli asit düşürücü ilaç kullanımı (proton pompa inhibitörleri)
• Metformin (diyabet ilacı) gibi bazı ilaçlar

Risk faktörleri

• 60 yaş üstü olmak
• Sıkı vejetaryen/vegan beslenme (takviye almamak)
• Mide veya bağırsak ameliyatı geçirmiş olmak
• Otoimmün hastalıklar (tip 1 diyabet, Hashimoto gibi)
• Sindirim sistemi hastalıkları (çölyak, Crohn)
• Yüksek miktarda alkol tüketimi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum olarak belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Ani başlayan şiddetli nefes darlığı veya göğüs ağrısı yaşıyorsanız acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır devam eden yorgunluk, halsizlik veya solgunluk fark ederseniz
• El ve ayaklarınızda karıncalanma veya uyuşma başladıysa
• Hafıza kaybı veya denge problemleriniz varsa
• Vejetaryen/vegan besleniyorsanız ve hiç B12 tahlili yaptırmadıysanız

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından basit bir kan testi ile B12 vitamini seviyenizi ölçer. Gerekirse ek testler de isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (kansızlık olup olmadığını görmek için)
• Serum B12 vitamini düzeyi
• Metilmalonik asit (MMA) ve homosistein düzeyleri (erken dönemde eksikliği saptamak için daha hassastır)
• Gerekirse intrinsik faktör antikoru testi (pernisiyöz anemi şüphesinde)
• Şistozitler (Schilling testi - artık nadiren kullanılır)

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için bir sağlık kuruluşuna başvurmanız yeterlidir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Teşhis konulduktan sonra doktorunuz size en uygun tedaviyi önerecektir.

Tedavi

B12 vitamini eksikliğinin tedavisi, eksikliğin nedenine ve şiddetine bağlıdır. Amaç, vücuttaki B12 seviyesini normale döndürmek ve altta yatan nedeni düzeltmektir. Tedavi genellikle B12 vitamini takviyesi ile yapılır. Eksiklik hafifse ağızdan haplar yeterli olabilir; ancak emilim sorunu varsa iğne (enjeksiyon) şeklinde uygulanması gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• B12 vitamini açısından zengin besinler tüketin: kırmızı et, karaciğer, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri.
• Vejetaryen/vegan iseniz, doktorunuza danışarak B12 takviyesi almaya başlayın veya B12 ile zenginleştirilmiş gıdalar (bazı tahıllar, bitkisel sütler) kullanın.
• Alkol tüketimini sınırlayın.
• Doktorunuzun önerdiği takviyeleri düzenli olarak kullanın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi, B12 vitamininin kas içine enjeksiyon (iğne) veya ağızdan tablet/kapsül şeklinde verilmesini içerir. Emilim sorunu olan hastalarda genellikle yüksek doz iğne tedavisi tercih edilir. Başlangıçta sık aralıklarla, sonra idame dozuna geçilir. Tedavi süresi eksikliğin nedenine bağlıdır; pernisiyöz anemi gibi kalıcı durumlarda ömür boyu takviye gerekebilir. Doktorunuz size en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

B12 vitamini eksikliği için genellikle cerrahi bir işlem gerekmez. Ancak altta yatan neden (örneğin mide tümörü, Crohn hastalığına bağlı darlık) cerrahi gerektirebilir; bu durumda doktorunuz yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

B12 vitamini eksikliği teşhisi konduktan sonra tedaviye uymak çok önemlidir. Tedavi başladıktan sonra birkaç hafta içinde belirtileriniz düzelmeye başlayabilir. İlaçlarınızı düzenli kullanın ve doktor kontrollerinizi aksatmayın. Enerjiniz yerine geldikçe normal yaşamınıza dönebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli ve B12 açısından zengin bir beslenme düzeni oluşturun.
• Düzenli doktor randevularınıza gidin ve kan tahlillerinizi yaptırın.
• Alkol tüketimini azaltın veya bırakın.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin, çünkü sigara B12 emilimini olumsuz etkileyebilir.
• Stres yönetimi teknikleri uygulayın (meditasyon, yürüyüş, hobiler).

Diyet ve egzersiz

Beslenmenize B12 vitamini kaynağı olan hayvansal gıdaları ekleyin. Vejetaryen/vegan iseniz takviye veya zenginleştirilmiş gıdaları tercih edin. Düzenli egzersiz yapmak kan dolaşımını artırarak sinir sağlığına iyi gelir. Yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi düşük tempolu aktivitelerle başlayabilirsiniz. Aşırı yorgunluk hissediyorsanız dinlenmeyi ihmal etmeyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

B12 vitamini eksikliği depresyon, anksiyete, hafıza sorunları ve zihin bulanıklığına yol açabilir. Bu belirtiler tedavi ile düzelir. Ancak bu süreçte kendinizi yalnız veya endişeli hissederseniz, bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Unutmayın, zihinsel sağlığınız da fiziksel sağlığınız kadar önemlidir. Acil bir kriz durumunda 112'yi arayabilir veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Önleme

B12 vitamini eksikliğinin birçok nedeni önlenebilir. Dengeli beslenme, özellikle hayvansal gıdaları yeterli miktarda tüketmek, en önemli önlemdir. Risk grubundaysanız (vejetaryen/vegan, yaşlı, mide ameliyatı geçirmiş) düzenli kan testi yaptırarak erken teşhis alabilir ve durumu önleyebilirsiniz. Altta yatan hastalıkların (çölyak gibi) tedavisi de eksikliğin önlenmesine yardımcı olur.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın özel bir tarama programı olmamakla birlikte, 60 yaş üstü yetişkinler, vejetaryen/veganlar ve sindirim sistemi hastalığı olanlar düzenli olarak B12 vitamini düzeylerini kontrol ettirmelidir. Aile hekiminize başvurarak gerekli testleri isteyebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı sinir hasarı (nöropati)
• Yürüme ve denge bozukluğu
• Bunama benzeri hafıza kaybı
• Şiddetli kansızlık (anemi)
• Kalp ve damar hastalıkları riskinde artış (homosistein seviyesinin yükselmesi nedeniyle)
• Gebelikte doğum kusurları riski

Uzun vadeli görünüm

B12 vitamini eksikliği erken teşhis edildiğinde tedavisi çok başarılıdır. Belirtiler genellikle tedavi başladıktan sonra hızla düzelir. Kalıcı sinir hasarı nadiren görülür ve genellikle uzun süre tedavi edilmemiş hastalarda ortaya çıkar. Tedaviye düzenli olarak devam edildiğinde çoğu kişi tamamen sağlığına kavuşur ve normal bir yaşam sürer. Eksikliğin nedeni pernisiyöz anemi gibi kalıcı bir durumsa, ömür boyu takviye ile sağlıklı bir hayat sürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.