Whooping cough cough phase

Genel Bakış

Boğmaca (pertussis) hastalığının öksürük dönemi, hastalığın ikinci aşamasıdır. Bu dönemde şiddetli ve kontrol edilemeyen öksürük nöbetleri olur. Öksürük o kadar şiddetlidir ki, kişi nefes almakta zorlanır ve öksürük sonunda derin bir nefes alırken 'boğmaca' sesi duyulur. Bu dönem haftalarca sürebilir.

Boğmaca aşı ile önlenebilen bir hastalık olmasına rağmen, dünyada ve ülkemizde hâlâ görülmektedir. Özellikle aşısı tam olmayan kişilerde ve bebeklerde daha sık rastlanır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak en ağır seyrettiği grup, henüz aşıları tamamlanmamış bebekler ve küçük çocuklardır. Yetişkinlerde daha hafif geçebilir, ancak yine de bulaştırıcıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli ve kontrol edilemeyen öksürük nöbetleri
• Öksürük nöbeti sonrası derin nefes alırken 'boğmaca' sesi
• Öksürük sırasında yüzde kızarma veya morarma
• Öksürük sonrası kusma
• Nöbetler arasında kişi kendini iyi hisseder

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde öksürük nöbetleri sırasında nefes durması (apne) görülebilir
• Bebekler boğmaca sesi çıkarmayabilir, bunun yerine morarma ve nefes alamama olabilir
• Küçük çocuklarda öksürük çok şiddetli olabilir ve bitkinliğe yol açar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde öksürük daha hafif olabilir, ancak inatçı ve uzun süreli öksürük şeklinde devam eder
• 'Boğmaca' sesi tipik olmayabilir
• Kronik öksürük olarak yanlış tanı alabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Boğmaca hastalığına Bordetella pertussis adlı bakteri neden olur.
• Öksürük dönemi, bakterinin vücuda girmesinden yaklaşık 1-2 hafta sonra başlar.
• Öksürük, solunum yollarındaki tahriş ve iltihaptan kaynaklanır.

Risk faktörleri

• Boğmaca aşısının tam yapılmamış olması
• Bebeklerin henüz aşı takvimini tamamlamamış olması
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Kalabalık ortamlarda bulunmak (kreş, okul, toplu taşıma)
• Hasta bir kişiyle yakın temas

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli öksürük nöbetleri sırasında morarma, nefes durması veya bilinç kaybı olursa hemen 112'yi arayın.
• Bebeklerde beslenememe veya aşırı halsizlik varsa acil tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük bir haftadan uzun sürüyorsa ve giderek kötüleşiyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Öksürük nöbetleri sonrası kusma oluyorsa doktorunuza danışın.
• Aile bireylerinden birinde boğmaca teşhisi varsa, koruyucu tedavi için doktora görünün.

Tanı

Doktor, hastanın öyküsünü dinler, tipik öksürük nöbetlerini ve 'boğmaca' sesini sorgular. Fizik muayene yapar. Kesin tanı için laboratuvar testleri istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Burun ve boğazdan sürüntü alınarak kültür yapılması
• PCR testi (bakterinin genetik materyalini saptar)
• Kan testi (antikor varlığına bakılabilir)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle hızlıdır. Sürüntü alma işlemi birkaç saniye sürer, hafif rahatsızlık hissedilebilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Bu sürede dinlenmeniz ve doktorun önerilerine uymanız önemlidir.

Tedavi

Boğmaca öksürük döneminde tedavinin amacı öksürük nöbetlerini hafifletmek, komplikasyonları önlemek ve bulaşmayı azaltmaktır. Antibiyotikler hastalığın erken döneminde etkilidir; öksürük dönemi başladıktan sonra antibiyotikler genellikle öksürüğü geçirmez ancak bulaştırıcılığı azaltabilir. Tedavi doktor gözetiminde planlanır.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, ılık bitki çayları).
• Ortam havasını nemlendirin; kuru hava öksürüğü artırabilir.
• Küçük ve sık öğünlerle beslenin; öksürük nöbetleri sonrası kusmayı azaltabilir.
• Dinlenmeye özen gösterin; vücudun iyileşmesi için enerji gerekir.
• Ellerinizi sık sık yıkayın ve öksürürken ağzınızı kapatarak başkalarına bulaştırmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktor, bakteriyel enfeksiyonu kontrol altına almak için antibiyotik tedavisi önerebilir. Öksürüğü hafifletmek için bazı ilaçlar verilebilir, ancak bu ilaçların etkinliği sınırlıdır. Tedavi mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır. Ağır vakalarda hastaneye yatış ve oksijen desteği gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Boğmaca öksürük döneminde cerrahi tedavi uygulanmaz.

Bu durumla yaşamak

Öksürük nöbetleri günlük yaşamı zorlaştırabilir. Nöbetler sırasında sakin kalmaya çalışın, dik oturun veya öne eğilin. Nöbet geçene kadar bekleyin, ardından dinlenin. Uyku düzeni etkilenebilir, bu nedenle gün içinde kısa şekerlemeler yapmak faydalı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara dumanı, parfüm, kimyasal kokular gibi öksürüğü tetikleyen faktörlerden uzak durun.
• Bulunduğunuz ortamı sık sık havalandırın.
• Aşırı yorucu aktivitelerden kaçının, vücudunuzu dinleyin.

Diyet ve egzersiz

Hastalık döneminde hafif ve sindirimi kolay besinler tercih edin. Çorba, yoğurt, muz gibi besinler iyi gelebilir. Egzersizden kaçının; iyileştikten sonra yavaş yavaş normal aktivitelerinize dönün. Bol su içmek öksürüğü yumuşatmaya yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren öksürük nöbetleri kaygı, uykusuzluk ve yorgunluğa yol açabilir. Kendinizi çaresiz hissedebilirsiniz. Bu duygular normaldir. Ailenizden ve arkadaşlarınızdan destek isteyin. Gerekirse bir psikolog veya danışmandan yardım alabilirsiniz.

Önleme

Evet, boğmaca aşısıyla büyük ölçüde önlenebilir. Ayrıca hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak, maske takmak ve el hijyenine dikkat etmek de korunmada etkilidir.

Aşılar

Boğmaca aşısı, Sağlık Bakanlığı'nın çocukluk çağı aşı takviminde yer almaktadır. Bebeklere 2, 4, 6 ve 18. aylarda, 4-6 yaşta bir hatırlatma dozu yapılır. Ayrıca yetişkinlerde de her 10 yılda bir tetanoz-difteri-boğmaca aşısı önerilebilir. Aşı hakkında aile hekiminiz veya çocuk doktorunuzdan bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Boğmaca için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak hamilelik döneminde anne adaylarına boğmaca aşısı önerilir. Bu, bebeği hastalıktan korumaya yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebeklerde zatürre (pnömoni)
• Nefes durması (apne)
• Beyin hasarı (oksijen yetersizliğine bağlı)
• Havale (nöbet)
• Kilo kaybı ve beslenme sorunları
• Orta kulak iltihabı
• Yetişkinlerde kaburga kırıkları veya idrar kaçırma

Uzun vadeli görünüm

Boğmaca öksürük dönemi rahatsız edici ve uzun sürebilir, ancak çoğu insan tamamen iyileşir. Bebekler ve kronik hastalığı olanlar için erken tedavi çok önemlidir. Aşılama sayesinde ağır vakalar büyük ölçüde önlenebilir. Tedavi ve destekle iyileşme mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Aile Hekimliği Birimi · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı – Aşı Bilgisi · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.