Acute kidney injury awareness

Gambaran keseluruhan

Kecederaan buah pinggang akut (AKI) adalah keadaan di mana buah pinggang tiba-tiba berhenti berfungsi dengan baik. Buah pinggang adalah organ yang menapis sisa dari darah dan mengeluarkannya sebagai air kencing. Apabila ia cedera, sisa boleh terkumpul dalam badan dan menyebabkan masalah kesihatan yang serius. AKI boleh berlaku dalam beberapa jam atau hari, tetapi selalunya boleh dirawat jika dikesan awal.

AKI adalah keadaan yang agak biasa, terutamanya di kalangan pesakit yang dimasukkan ke hospital. Di Malaysia, ia sering berlaku akibat jangkitan kuman, dehidrasi, atau kesan sampingan ubat. Walau bagaimanapun, ramai orang tidak menyedari mereka mengalaminya kerana gejala boleh menjadi ringan pada permulaan.

AKI boleh menjejaskan sesiapa sahaja, tetapi ia lebih kerap berlaku pada orang tua, mereka yang menghidap penyakit buah pinggang kronik, kencing manis, tekanan darah tinggi, atau penyakit jantung. Ia juga biasa berlaku pada pesakit yang dirawat di unit rawatan rapi (ICU) atau yang menjalani pembedahan besar.

Gejala

Gejala biasa

• Kurang buang air kecil (kurang daripada biasa atau langsung tidak kencing)
• Bengkak di kaki, buku lali, atau sekitar mata akibat penahanan air
• Rasa letih dan lesu yang luar biasa
• Sesak nafas atau sukar bernafas
• Mual, muntah, atau hilang selera makan
• Kekeliruan atau sukar menumpukan perhatian

Gejala pada kanak-kanak

• Kurang buang air kecil atau lampin yang kering luar biasa
• Tangisan tanpa air mata atau mulut yang kering
• Letih yang melampau dan kurang minat bermain
• Muntah atau cirit-birit yang teruk
• Kulit kering dan kurang elastik (cubitan kulit perlahan-lahan kembali)

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan mendadak atau perubahan tingkah laku
• Kurang kencing atau kencing yang sangat sedikit
• Bengkak di kaki atau tangan
• Sesak nafas atau batuk tanpa sebab jelas
• Keletihan yang teruk dan rasa lemah

Punca

Punca utama

• Aliran darah ke buah pinggang berkurangan akibat dehidrasi, pendarahan, atau tekanan darah rendah
• Kerosakan langsung pada tisu buah pinggang akibat jangkitan, ubat-ubatan tertentu (seperti ubat tahan sakit kuat atau antibiotik tertentu), atau toksin
• Sumbatan saluran kencing seperti batu karang, pembesaran prostat, atau tumor yang menyekat aliran air kencing

Faktor risiko

• Berusia 65 tahun ke atas
• Menghidap penyakit buah pinggang kronik
• Kencing manis, tekanan darah tinggi, atau penyakit jantung
• Dimasukkan ke hospital, terutamanya di unit rawatan rapi (ICU)
• Menjalani pembedahan besar atau pemindahan organ
• Mengambil ubat-ubatan tertentu seperti ubat anti-radang bukan steroid (NSAIDs) atau beberapa antibiotik
• Dehidrasi teruk akibat demam, muntah, atau cirit-birit
• Jangkitan kuman yang serius seperti sepsis

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda tiba-tiba tidak boleh kencing langsung
• Jika anda mengalami sesak nafas atau bengkak yang teruk
• Jika anda berasa sangat keliru atau sukar untuk sedar

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda perasan anda kencing kurang daripada biasa selama sehari atau lebih
• Jika anda mengalami bengkak ringan pada kaki atau tangan
• Jika anda berasa letih luar biasa tanpa sebab jelas dan ia berlarutan
• Jika anda mengambil ubat baru dan mula mengalami gejala di atas

Diagnosis

Doktor akan mendiagnosis AKI dengan menilai sejarah perubatan anda, melakukan pemeriksaan fizikal, dan menjalani ujian darah serta air kencing. Ujian ini mengukur tahap sisa seperti kreatinin dan urea dalam darah, serta memeriksa tanda-tanda kerosakan buah pinggang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah: mengukur kreatinin, urea, dan elektrolit untuk menilai fungsi buah pinggang
• Ujian air kencing: memeriksa protein, darah, atau tanda jangkitan
• Ultrasound buah pinggang: untuk melihat saiz, bentuk, dan sama ada ada sumbatan
• Kadangkala, biopsi buah pinggang (mengambil sampel tisu kecil) jika puncanya tidak jelas

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika anda disyaki mengalami AKI, doktor mungkin akan meminta anda menjalani ujian darah dan air kencing. Anda mungkin perlu dimasukkan ke hospital untuk pemantauan dan rawatan. Proses ini biasanya tidak menyakitkan, tetapi anda mungkin merasa sedikit tidak selesa semasa pengambilan darah. Doktor akan menerangkan keputusan ujian dan rawatan seterusnya dengan jelas.

Rawatan

Rawatan untuk AKI bergantung kepada punca dan tahap keterukan. Matlamat utama adalah untuk memulihkan fungsi buah pinggang, mengawal gejala, dan mencegah komplikasi. Dalam kebanyakan kes ringan hingga sederhana, rawatan di hospital dengan pemantau rapi dan sokongan perubatan dapat membantu buah pinggang pulih sendiri.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air yang mencukupi mengikut arahan doktor — jangan minum berlebihan tanpa nasihat
• Elakkan pengambilan ubat tahan sakit tanpa preskripsi, terutamanya ubat anti-radang bukan steroid (NSAIDs) seperti ibuprofen
• Kawal penyakit asas seperti kencing manis dan tekanan darah tinggi dengan baik
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan mungkin termasuk pemberian cecair melalui drip untuk membetulkan dehidrasi, ubat untuk meningkatkan aliran darah ke buah pinggang, atau menghentikan ubat-ubatan yang boleh merosakkan buah pinggang. Dalam kes yang lebih teruk, doktor mungkin mengesyorkan terapi gantian buah pinggang seperti dialisis (cuci darah) untuk sementara waktu sehingga buah pinggang pulih. Rawatan ini hanya diberikan di hospital di bawah pengawasan pakar.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan jika punca AKI adalah sumbatan fizikal seperti batu karang atau pembesaran prostat. Pembedahan akan dilakukan oleh pakar urologi untuk membuang sumbatan dan memulihkan aliran air kencing.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas mengalami AKI, adalah penting untuk memantau kesihatan buah pinggang anda secara berkala. Kebanyakan orang boleh kembali ke aktiviti harian biasa dalam beberapa minggu hingga bulan, tetapi anda mungkin perlu mengamalkan gaya hidup sihat dan mengelakkan faktor risiko. Ikut nasihat doktor tentang pengambilan cecair dan ubat-ubatan.

Tip gaya hidup

• Minum air secukupnya setiap hari — kira-kira 6-8 gelas sehari, melainkan doktor menasihatkan lain
• Amalkan pemakanan seimbang rendah garam dan protein haiwan yang berlebihan
• Elakkan pengambilan ubat tahan sakit tanpa nasihat doktor
• Kawal tekanan darah dan paras gula dengan kerap
• Berhenti merokok dan hadkan alkohol

Diet dan senaman

Pemakanan yang sihat penting untuk menyokong pemulihan buah pinggang. Kurangkan pengambilan garam, makanan diproses, dan makanan tinggi kalium (seperti pisang dan oren) jika doktor menasihatkannya. Senaman ringan seperti berjalan kaki boleh membantu mengekalkan kesihatan keseluruhan, tetapi bincang dengan doktor sebelum memulakan program senaman baru.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi AKI boleh menimbulkan kebimbangan, tekanan, atau perasaan tidak menentu. Ini adalah perkara biasa. Jika anda berasa sedih, cemas, atau sukar menerima keadaan, jangan ragu untuk bercakap dengan ahli keluarga, rakan, atau doktor. Sokongan kesihatan mental juga tersedia melalui kaunselor atau talian bantuan psikologi.

Pencegahan

Ya, banyak kes AKI boleh dicegah. Langkah pencegahan termasuk minum air yang mencukupi, mengelakkan dehidrasi, menguruskan penyakit kronik seperti kencing manis dan darah tinggi, serta menggunakan ubat-ubatan secara berhati-hati di bawah pengawasan doktor. Semasa sakit seperti demam atau cirit-birit, pastikan anda minum banyak cecair untuk menggantikan cecair yang hilang.

Vaksin

Vaksinasi seperti vaksin selesema dan vaksin pneumokokus boleh membantu mencegah jangkitan yang boleh menyebabkan AKI. Bincang dengan doktor anda tentang vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Bagi mereka yang berisiko tinggi (contohnya, pesakit kencing manis atau tekanan darah tinggi), ujian fungsi buah pinggang tahunan boleh membantu mengesan masalah awal. Doktor mungkin mengesyorkan ujian darah kreatinin dan ujian air kencing secara berkala.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pengumpulan toksin dalam badan yang boleh menyebabkan kekeliruan, koma, atau sawan
• Kegagalan buah pinggang kekal yang memerlukan dialisis seumur hidup
• Masalah jantung seperti kegagalan jantung atau denyutan tidak teratur
• Keracunan cecair (overhydration) yang menyebabkan bengkak paru-paru dan kesukaran bernafas
• Peningkatan risiko jangkitan akibat sistem imun yang lemah

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan orang yang mendapat rawatan awal untuk AKI pulih sepenuhnya. Fungsi buah pinggang boleh kembali normal dalam beberapa hari hingga minggu. Walau bagaimanapun, sesetengah pesakit mungkin mengalami kerosakan buah pinggang yang kekal, yang memerlukan penjagaan jangka panjang. Dengan mengikut nasihat doktor, mengamalkan gaya hidup sihat, dan membuat pemeriksaan berkala, anda boleh mengurangkan risiko komplikasi dan menikmati kualiti hidup yang baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.