HIV acute infection awareness

Gambaran keseluruhan

Jangkitan HIV akut (juga dikenali sebagai jangkitan primer HIV) adalah fasa awal dalam jangkitan virus HIV. Pada peringkat ini, virus membiak dengan cepat di dalam badan dan sistem imun mula melawan virus. Ramai orang mengalami simptom seperti selesema dalam masa 2 hingga 6 minggu selepas terdedah kepada HIV. Walau bagaimanapun, ada juga yang tidak mempunyai sebarang simptom.

Jangkitan HIV akut tidak biasa secara umum, tetapi ia boleh berlaku kepada sesiapa yang terdedah kepada HIV. Di Malaysia, Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) melaporkan kes HIV baru setiap tahun, dengan sebahagian besar adalah dalam kalangan lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki, pengguna dadah suntikan, dan pasangan seksual mereka.

Jangkitan HIV akut boleh menjejaskan sesiapa sahaja tanpa mengira umur, jantina, atau latar belakang. Faktor risiko termasuk hubungan seks tanpa kondom, berkongsi jarum suntikan, dan pendedahan kepada darah atau cecair badan yang dijangkiti. Ibu hamil yang dijangkiti HIV juga boleh menularkan virus kepada bayi mereka semasa bersalin atau menyusu.

Gejala

Gejala biasa

• Demam
• Sakit kepala
• Keletihan yang melampau
• Sakit tekak
• Pembengkakan kelenjar getah bening (di leher, ketiak, atau pangkal paha)
• Ruam kulit (tanpa gatal)
• Sakit otot dan sendi
• Loya, muntah, atau cirit-birit

Gejala pada kanak-kanak

• Simptom pada kanak-kanak mungkin serupa dengan orang dewasa, tetapi sukar dikesan kerana kanak-kanak mungkin tidak dapat menyatakan ketidakselesaan.
• Pertumbuhan terbantut, jangkitan berulang, dan demam berpanjangan boleh menjadi tanda HIV pada kanak-kanak.
• Ibu bapa perlu berjumpa doktor jika anak mengalami simptom yang tidak biasa atau berterusan.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Pada orang dewasa yang lebih tua, simptom HIV akut mungkin disalah anggap sebagai penyakit kronik lain seperti selesema atau jangkitan kuman.
• Keletihan, penurunan berat badan, dan masalah ingatan mungkin lebih ketara.
• Orang dewasa yang lebih tua yang aktif secara seksual perlu mengambil langkah pencegahan dan menjalani ujian HIV secara berkala.

Punca

Punca utama

• Jangkitan HIV akut disebabkan oleh virus immunodeficiency manusia (HIV) yang memasuki aliran darah.
• Virus ini menyerang sel CD4 (sel T) dalam sistem imun, menyebabkan kelemahan sistem imun dari masa ke masa.
• Tanpa rawatan, HIV boleh berkembang ke AIDS (Sindrom Kurang Daya Tahan Melawan Penyakit).

Faktor risiko

• Hubungan seks tanpa kondom, terutamanya anal atau faraj
• Mempunyai banyak pasangan seksual
• Menggunakan dadah suntikan dan berkongsi jarum
• Menerima pemindahan darah atau produk darah yang tidak diuji (jarang di Malaysia kerana saringan darah)
• Luka terbuka atau pendedahan kepada darah yang dijangkiti
• Ibu hamil yang dijangkiti HIV tanpa rawatan pencegahan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami simptom seperti demam, ruam, dan sakit tekak selepas kemungkinan terdedah kepada HIV (contoh: hubungan seks tanpa kondom dengan pasangan yang tidak diketahui status HIV)
• Jika anda mempunyai simptom yang teruk seperti demam sangat tinggi, ruam yang meluas, atau keletihan melampau

Buat temujanji rutin jika:

• Lakukan ujian HIV secara berkala jika anda aktif secara seksual atau mempunyai faktor risiko
• Berjumpa doktor untuk pemeriksaan kesihatan umum dan bincang tentang risiko HIV

Diagnosis

Jangkitan HIV akut didiagnosis melalui ujian darah khas seperti ujian PCR (tindak balas rantai polimerase) yang mengesan kehadiran virus itu sendiri, atau ujian antigen p24 yang mengesan protein virus. Ujian antibodi HIV standard mungkin negatif pada peringkat akut kerana antibodi belum terbentuk sepenuhnya.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian PCR HIV (kualitatif atau kuantitatif) – untuk mengesan bahan genetik virus
• Ujian antigen p24 – untuk mengesan protein virus
• Ujian antibodi HIV – biasanya positif selepas 2-6 minggu
• Ujian pantas HIV – boleh dilakukan di klinik tetapi mungkin tidak dapat mengesan jangkitan akut

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis melibatkan pengambilan darah di klinik atau hospital. Doktor akan bertanya tentang sejarah pendedahan dan simptom. Jika disyaki HIV akut, sampel akan dihantar ke makmal untuk ujian khas. Keputusan biasanya mengambil beberapa hari hingga seminggu. Anda akan diberi kaunseling dan sokongan semasa menunggu keputusan.

Rawatan

Rawatan utama untuk HIV adalah terapi antiretroviral (ART). Walaupun tiada ubat yang dapat menghapuskan HIV sepenuhnya, ART boleh mengurangkan jumlah virus dalam darah ke tahap yang tidak dapat dikesan, membolehkan sistem imun pulih dan mengurangkan risiko penularan. Rawatan perlu dimulakan secepat mungkin selepas diagnosis.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang mencukupi untuk membantu badan melawan jangkitan
• Minum banyak air untuk mengelakkan dehidrasi
• Makan makanan yang seimbang untuk menyokong sistem imun
• Amalkan pemakanan yang sihat dan bersenam secara sederhana
• Elakkan alkohol dan rokok kerana ia boleh melemahkan sistem imun
• Patuhi jadual rawatan yang ditetapkan oleh doktor

Rawatan perubatan

Doktor akan menetapkan gabungan ubat antiretroviral (ART) yang perlu diambil setiap hari. Rawatan ini biasanya terdiri daripada tiga atau lebih ubat dari kelas yang berbeza. Adalah penting untuk mengambil ubat dengan kerap tanpa terlepas dos untuk memastikan virus kekal tidak dapat dikesan. Rawatan juga boleh termasuk ubat untuk mencegah jangkitan oportunistik (jangkitan yang menyerang badan yang lemah imun).

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya tidak diperlukan untuk HIV akut. Walau bagaimanapun, jika terdapat komplikasi tertentu seperti jangkitan lain, pembedahan mungkin diperlukan.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan HIV memerlukan komitmen terhadap rawatan dan penjagaan diri. Dengan ART yang berkesan, ramai orang yang hidup dengan HIV dapat menjalani kehidupan yang panjang dan sihat, bekerja, berkeluarga, dan aktif. Anda perlu mengambil ubat setiap hari pada waktu yang sama, menjalani pemeriksaan berkala, dan menguruskan kesihatan mental.

Tip gaya hidup

• Amalkan gaya hidup sihat – tidur cukup, senaman ringan, dan diet seimbang
• Elakkan aktiviti berisiko tinggi seperti perkongsian jarum
• Gunakan kondom dengan betul setiap kali melakukan hubungan seks untuk mencegah penularan kepada pasangan
• Berhenti merokok dan kurangkan pengambilan alkohol
• Uruskan tekanan dengan teknik relaksasi seperti meditasi atau yoga

Diet dan senaman

Makan makanan yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin penuh, protein tanpa lemak, dan lemak sihat. Senaman aerobik sederhana seperti berjalan pantas, berbasikal, atau berenang selama 30 minit sehari boleh membantu meningkatkan sistem imun dan mood. Rujuk pakar diet jika perlu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Diagnosis HIV boleh menyebabkan tekanan emosi, kebimbangan, dan kemurungan. Adalah penting untuk mendapatkan sokongan psikologi. Jika anda berasa terlalu tertekan, sila hubungi talian sokongan kesihatan mental (contoh: talian bantuan yang disediakan oleh KKM atau Pertubuhan Bukan Kerajaan) atau berjumpa kaunselor. Anda tidak keseorangan.

Pencegahan

Ya, jangkitan HIV boleh dicegah. Langkah pencegahan utama termasuk mengamalkan hubungan seks yang selamat dengan menggunakan kondom, mengurangkan bilangan pasangan seksual, tidak berkongsi jarum suntikan, dan menjalani ujian HIV secara berkala. Ujian pencegahan seperti PrEP (profilaksis pra-pendedahan) boleh didapati dengan preskripsi doktor untuk mereka yang berisiko tinggi. Bincang dengan doktor tentang pilihan yang sesuai untuk anda.

Vaksin

Tiada vaksin untuk HIV pada masa ini. Walau bagaimanapun, penyelidikan diteruskan.

Program saringan

Ujian HIV disyorkan untuk semua individu yang aktif secara seksual, terutamanya mereka yang mempunyai faktor risiko. Di Malaysia, ujian HIV boleh didapati di klinik kesihatan kerajaan, hospital, dan beberapa klinik swasta. Ujian adalah sulit dan percuma di fasiliti kerajaan. Saringan berkala (setiap 3-6 bulan) adalah penting bagi mereka yang berisiko tinggi.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan HIV akut yang tidak dirawat akan berkembang ke peringkat HIV kronik, di mana virus kekal aktif tetapi sering tanpa simptom.
• Sistem imun akan terus lemah, membawa kepada jangkitan oportunistik seperti batuk kering (TB), pneumonia, dan beberapa jenis kanser.
• Pada peringkat akhir, HIV boleh menjadi AIDS (Sindrom Kurang Daya Tahan Melawan Penyakit), di mana sistem imun sangat lemah dan jangkitan serius berlaku.
• Tanpa rawatan, jangkitan juga boleh merebak kepada pasangan seksual atau bayi semasa bersalin.

Pandangan jangka panjang

Harapan adalah tinggi bagi mereka yang mendapat rawatan awal. Dengan terapi antiretroviral yang berkesan, orang yang hidup dengan HIV boleh mencapai viral load yang tidak dapat dikesan, bermakna virus tidak lagi dapat dikesan dalam darah. Ini membolehkan sistem imun kekal sihat dan mengurangkan risiko penularan kepada sifar. Ramai yang hidup dengan HIV kini boleh menjalani kehidupan yang normal, bekerja, dan berkeluarga. Teruskan mendapatkan rawatan, patuhi ubat, dan jaga kesihatan diri.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Majlis AIDS Malaysia (MAC) · Malaysia
• Kementerian Kesihatan Malaysia (Unit HIV/AIDS) · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.