Hidup dengan HIV: Rawatan untuk Kanak-Kanak

Gambaran keseluruhan

HIV adalah virus yang menyerang sistem imun badan, iaitu pertahanan semula jadi kita terhadap kuman. Dengan rawatan yang betul, kanak-kanak yang hidup dengan HIV boleh membesar dengan sihat dan menjalani kehidupan seperti kanak-kanak lain.

HIV pada kanak-kanak adalah kurang biasa berbanding orang dewasa, tetapi masih ada kes di Malaysia. Kebanyakan kanak-kanak mendapat HIV daripada ibu mereka semasa hamil, bersalin, atau penyusuan jika ibu tidak mendapat rawatan. Dengan saringan dan rawatan yang meluas, penularan dari ibu ke anak sudah amat sukar berlaku.

HIV boleh menjejaskan kanak-kanak dari semua latar belakang. Golongan utama termasuk bayi yang dilahirkan oleh ibu yang hidup dengan HIV, kanak-kanak yang menerima pemindahan darah atau produk darah yang tidak diuji, dan kanak-kanak yang terdedah kepada jarum suntikan yang tercemar (jarang berlaku di Malaysia).

Gejala

Gejala biasa

• HIV mungkin tidak menyebabkan gejala pada peringkat awal. Apabila virus aktif, kanak-kanak mungkin mengalami demam yang kerap, keletihan, atau bengkak kelenjar limfa.
• Jangkitan yang kerap seperti selesema, radang paru-paru, atau ruam kulit boleh menjadi tanda HIV yang tidak dirawat.
• Penurunan berat badan yang tidak dapat dijelaskan, cirit-birit yang berpanjangan, atau batuk boleh berlaku.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak yang dijangkiti HIV sejak lahir mungkin menunjukkan kelewatan perkembangan, seperti lambat berjalan atau bercakap.
• Jangkitan telinga yang kerap atau radang paru-paru yang sukar dirawat boleh menjadi tanda.
• Sariawan mulut yang berulang atau ruam lampin yang teruk boleh berlaku.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Tiada. HIV pada kanak-kanak dan orang dewasa berbeza; artikel ini fokus kepada kanak-kanak.

Punca

Punca utama

• Penularan dari ibu ke anak semasa hamil, bersalin, atau penyusuan jika ibu tidak mendapat rawatan antiretroviral.
• Pemindahan darah atau produk darah yang tercemar (sangat jarang di Malaysia kerana semua darah diuji).
• Penggunaan jarum suntikan yang tercemar (contoh: dalam kalangan remaja yang menyuntik dadah).
• Keganasan seksual atau penderaan seksual pada kanak-kanak.

Faktor risiko

• Ibu yang hidup dengan HIV dan tidak menerima rawatan semasa mengandung atau menyusukan bayi.
• Pendedahan kepada darah atau jarum yang tercemar, terutamanya dalam persekitaran penjagaan kesihatan atau penggunaan dadah suntikan.
• Kekurangan akses kepada perkhidmatan kesihatan yang selamat untuk ibu hamil.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anak mengalami sesak nafas, demam sangat tinggi, atau kejang
• Jika anak tidak mahu makan atau minum selama lebih 24 jam
• Jika terdapat ruam yang meluas atau lepuh yang tidak diketahui sebabnya

Buat temujanji rutin jika:

• Semua bayi yang baru lahir perlu menjalani saringan HIV jika ibu berisiko atau tidak diuji semasa hamil.
• Kanak-kanak yang didiagnosis HIV perlu menjalani pemantauan berkala setiap 3–6 bulan untuk memeriksa viral load dan jumlah sel CD4 (sel darah putih yang melawan jangkitan).
• Ambil ubat setiap hari seperti yang ditetapkan dan ikuti jadual temu janji dengan doktor.

Diagnosis

Doktor akan membuat diagnosis HIV dengan mengambil sampel darah untuk diuji. Ujian ini boleh dilakukan pada bayi seawal usia 6 minggu. Jika disyaki HIV, ujian akan diulang untuk pengesahan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian PCR (ujian molekul) untuk mengesan virus HIV pada bayi dan kanak-kanak.
• Ujian antibodi HIV untuk kanak-kanak yang lebih tua (lebih 18 bulan).
• Ujian viral load untuk mengukur jumlah virus dalam darah (untuk memantau keberkesanan rawatan).
• Ujian CD4 untuk memeriksa kekuatan sistem imun.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika anak anda perlu menjalani ujian HIV, doktor atau jururawat akan mengambil sedikit darah daripada urat lengan atau tumit (untuk bayi). Ibu bapa boleh duduk bersama anak untuk menenangkan mereka. Keputusan biasanya keluar dalam beberapa hari hingga seminggu. Doktor akan menerangkan langkah seterusnya dengan jelas.

Rawatan

Rawatan HIV dipanggil rawatan antiretroviral (ART). Ia adalah gabungan beberapa jenis ubat yang diambil setiap hari untuk menghentikan virus daripada membiak. Dengan ART yang konsisten, viral load boleh menjadi tidak dapat dikesan, yang bermaksud virus tidak boleh merebak kepada orang lain dan sistem imun akan pulih. Rawatan ini perlu diambil sepanjang hayat.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan anak mengambil ubat setiap hari pada waktu yang sama untuk memastikan virus terkawal.
• Berikan anak makanan berkhasiat dan cukup tidur untuk menyokong sistem imun.
• Ajar anak mencuci tangan secara kerap dan elakkan tempat yang sesak jika anak mudah dijangkiti.

Rawatan perubatan

Kanak-kanak dengan HIV akan diberi rawatan antiretroviral yang sesuai dengan umur dan berat badan. Doktor akan memilih gabungan ubat yang paling sesuai dan memantau kesan sampingan. Kadangkala, rawatan tambahan seperti antibiotik (ubat anti-kuman) perlu diberi untuk mencegah jangkitan tertentu. Semua ubat diberikan oleh doktor pakar kanak-kanak atau pakar penyakit berjangkit.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Tiada pembedahan untuk merawat HIV itu sendiri. Pembedahan mungkin diperlukan untuk merawat komplikasi jangkitan lain, tetapi ini jarang berlaku.

Hidup dengan keadaan ini

Kanak-kanak dengan HIV boleh bersekolah, bermain, dan melakukan semua aktiviti seperti kanak-kanak lain. Mereka tidak perlu diasingkan. Dengan rawatan yang diambil setiap hari, mereka boleh membesar dengan sihat. Ibu bapa perlu menyokong anak untuk mematuhi rawatan dan memberikan pemahaman tentang penyakit ini mengikut usia.

Tip gaya hidup

• Buat rutin mengambil ubat yang mudah diikuti, contohnya semasa sarapan atau selepas gosok gigi.
• Galakkan anak bersenam dan bergaul dengan rakan sebaya.
• Elakkan stigma dengan tidak perlu berkongsi status HIV anak secara terbuka, kecuali dengan pihak sekolah yang perlu tahu untuk pengurusan kecemasan.

Diet dan senaman

Makanan yang sihat dan seimbang penting untuk menyokong sistem imun. Beri anak buah-buahan, sayur-sayuran, protein (ikan, ayam, telur), dan bijirin. Senaman ringan seperti berbasikal, berenang, atau bermain di taman membantu mengekalkan kesihatan. Tiada pantang makanan khas selain yang disarankan doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan HIV boleh menyebabkan tekanan emosi kepada kanak-kanak dan ibu bapa. Kanak-kanak mungkin berasa berbeza atau khuatir tentang rahsia penyakit mereka. Sokongan psikologi dan kaunseling boleh membantu. Jika anak menunjukkan tanda kemurungan, cepat marah, atau menarik diri, dapatkan bantuan daripada kaunselor atau psikologi kanak-kanak.

Pencegahan

Penularan HIV dari ibu ke anak boleh dicegah dengan rawatan antiretroviral semasa hamil dan bersalin, serta penggantian penyusuan dengan susu formula yang selamat. Untuk kanak-kanak yang lebih besar, pencegahan termasuk mengelakkan jarum suntikan tercemar dan mendapatkan vaksinasi yang lengkap.

Vaksin

Vaksinasi rutin seperti yang dijadualkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia perlu diberikan kepada kanak-kanak dengan HIV, kecuali vaksin tertentu seperti BCG (untuk batuk kering) yang mungkin tidak sesuai untuk bayi dengan sistem imun yang lemah. Bincang dengan doktor.

Program saringan

Semua ibu hamil perlu menjalani ujian saringan HIV pada trimester pertama. Sekiranya ibu didiagnosis HIV, rawatan boleh dimulakan untuk mencegah penularan kepada bayi. Kanak-kanak yang dilahirkan oleh ibu dengan HIV perlu diuji pada usia 6 minggu dan 4 bulan, serta selepas 18 bulan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sistem imun kanak-kanak boleh menjadi lemah, menyebabkan jangkitan teruk seperti radang paru-paru, meningitis, atau jangkitan kulat.
• Kelewatan perkembangan fizikal dan mental, serta peningkatan risiko kanser tertentu.
• Kematian awal jika tidak mendapatkan rawatan.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul dan konsisten, kanak-kanak yang hidup dengan HIV boleh membesar dengan sihat dan mencapai kehidupan yang panjang dan produktif. Rawatan moden sangat berkesan dan hampir semua kanak-kanak pada zaman ini boleh menjalani kehidupan normal. Ada banyak harapan dan sokongan untuk mereka.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• UNAIDS
• World Health Organization (WHO)

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) – Bahagian HIV/AIDS · Malaysia
• Pertubuhan Kebangsaan Sokongan Kanak-Kanak dengan HIV (contoh: Malaysian AIDS Council) · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.