Hidup dengan Trombositopenia: Langkah Berjaga-jaga

Gambaran keseluruhan

Trombositopenia ialah keadaan apabila bilangan platelet dalam darah lebih rendah daripada normal. Platelet ialah sel darah kecil yang membantu darah membeku dan menghentikan pendarahan. Apabila platelet terlalu sedikit, badan anda mungkin mudah lebam atau berdarah.

Trombositopenia bukan keadaan yang jarang berlaku. Ia sering dilihat pada pesakit yang sedang menjalani rawatan untuk penyakit lain, seperti kanser, atau pada mereka yang mengalami jangkitan virus tertentu. Namun, kes ringan mungkin tidak dikesan kerana tiada gejala.

Ia boleh menjejaskan orang dari semua peringkat umur. Kanak-kanak, orang dewasa, serta warga tua boleh mengalami trombositopenia. Ia lebih kerap berlaku pada orang yang mempunyai penyakit hati, sistem imun yang lemah, jangkitan, atau yang mengambil ubat-ubatan tertentu.

Gejala

Gejala biasa

• Bintik merah kecil pada kulit, terutamanya di kaki dan bahagian bawah badan
• Lebam yang mudah muncul walaupun tanpa sebab yang jelas
• Pendarahan gusi atau hidung yang lambat berhenti
• Darah dalam air kencing atau najis
• Pendarahan yang lebih banyak daripada biasa semasa haid

Gejala pada kanak-kanak

• Lebam di sekitar kepala, muka, atau badan
• Bintik merah atau ungu kecil pada kulit
• Hidung berdarah yang kerap atau gusi berdarah
• Kanak-kanak kelihatan lebih letih atau tidak aktif

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Lebam besar tanpa kecederaan yang jelas
• Pendarahan dalam perut atau usus, contohnya najis hitam atau berdarah
• Pening, lemah, atau sukar berdiri
• Pendarahan yang perlahan tetapi berterusan, menyebabkan anemia

Punca

Punca utama

• Sumsum tulang tidak menghasilkan cukup platelet — ini boleh berlaku disebabkan penyakit sumsum, kemoterapi, atau radioterapi.
• Tubuh memusnahkan platelet terlalu cepat, contohnya dalam penyakit autoimun seperti ITP (purpura trombositopenia imun) atau jangkitan virus seperti denggi.
• Limpa yang membesar boleh memerangkap platelet, menjadikan bilangan platelet dalam darah menurun.
• Kesan ubat-ubatan tertentu, contohnya ubat untuk jangkitan atau sawan. Jangan hentikan ubat tanpa berbincang dengan doktor.

Faktor risiko

• Penyakit hati, seperti sirosis
• Jangkitan virus, termasuk denggi dan jangkitan virus lain
• Penyakit autoimun seperti lupus atau ITP
• Kehamilan
• Pengambilan alkohol berlebihan
• Menjalani kemoterapi atau terapi radiasi

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Pendarahan yang tidak berhenti lebih daripada 10 minit
• Lebam besar yang membesar atau sangat menyakitkan
• Darah dalam muntah, najis, atau air kencing
• Sakit kepala yang teruk, pening, atau gangguan penglihatan selepas apa-apa kecederaan kepala

Buat temujanji rutin jika:

• Anda telah disahkan trombositopenia dan perlu pemantauan berkala
• Anda mengalami lebam atau pendarahan gusi yang berterusan selama beberapa minggu
• Anda mula mengambil ubat baru dan risau tentang kesan sampingannya terhadap platelet

Diagnosis

Doktor akan menyoal sejarah kesihatan anda, melakukan pemeriksaan fizikal, dan mengambil sampel darah untuk mengira bilangan platelet. Jika perlu, anda akan dirujuk kepada pakar hematologi, iaitu pakar penyakit darah.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Kiraan darah penuh — untuk mengukur platelet, sel darah merah dan putih
• Apusan darah — untuk melihat bentuk platelet di bawah mikroskop
• Ujian fungsi pembekuan — untuk memeriksa kebolehan darah membeku
• Ujian virus — seperti ujian denggi atau HIV jika ada gejala jangkitan
• Ultrasound abdomen — untuk memeriksa saiz limpa dan hati

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu beberapa ujian darah dan temu janji susulan. Proses ini tidak menyakitkan, tetapi anda mungkin mengalami sedikit ketidakselesaan semasa pengambilan darah. Elakkan mengambil ubat pencair darah tanpa nasihat doktor sepanjang tempoh diagnosis.

Rawatan

Rawatan trombositopenia bergantung kepada punca, jumlah platelet, dan sama ada anda mengalami pendarahan. Sekiranya platelet rendah tetapi tiada gejala, doktor mungkin hanya memantaunya. Jika risiko pendarahan tinggi, doktor akan mencadangkan rawatan untuk menaikkan platelet dan merawat punca asas.

Penjagaan diri di rumah

• Gunakan berus gigi berbulu lembut dan berhati-hati semasa memberus gigi
• Elakkan aktiviti lasak atau sukan yang boleh menyebabkan hentakan atau kecederaan
• Jangan mengambil ubat tahan sakit tanpa nasihat doktor, kerana sesetengah ubat boleh menjejaskan platelet
• Gunakan pencukur elektrik dan bukannya pisau cukur biasa
• Kurangkan pengambilan alkohol atau elakkan sepenuhnya

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat untuk mengurangkan tindak balas sistem imun, seperti steroid, atau memberikan imunoglobulin melalui infusi. Sekiranya pendarahan teruk, platelet boleh diberikan melalui pemindahan darah. Untuk jangkitan atau ubat yang menyebabkan trombositopenia, rawatan akan fokus kepada punca tersebut. Semua rawatan ini akan dijalankan di bawah pengawasan pakar perubatan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang menjadi rawatan pertama. Dalam kes yang teruk dan berulang, doktor pakar mungkin membincangkan pembedahan untuk membuang limpa, yang dikenali sebagai splenektomi, tetapi ini hanya selepas banyak pertimbangan dan perbincangan.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan trombositopenia memerlukan sedikit perubahan pada rutin harian. Anda perlu lebih berhati-hati untuk mengelakkan luka dan pendarahan. Sentiasa bawa nota atau kad yang menyatakan keadaan anda dan beritahu setiap doktor atau doktor gigi yang merawat anda sebelum sebarang prosedur.

Tip gaya hidup

• Elakkan sukan kontak seperti tinju, ragbi, atau karate
• Pakai sarung tangan semasa berkebun, memasak, atau membuang sampah
• Pastikan rumah anda selamat untuk mengelakkan terjatuh, contohnya elakkan lantai licin
• Potong kuku dengan kemas untuk mengelakkan tercalar kulit
• Gunakan alat pemotong dengan berhati-hati semasa menyediakan makanan

Diet dan senaman

Tiada makanan spesifik yang dapat menaikkan platelet secara ajaib, tetapi makanan seimbang yang kaya dengan protein, zat besi, dan vitamin dapat membantu tubuh anda kekal cergas. Senaman ringan seperti berjalan dan regangan adalah selamat. Elakkan senaman yang berat atau bersentuh tanpa kebenaran doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Berada dalam keadaan berisiko untuk pendarahan boleh menyebabkan kebimbangan dan tekanan. Anda mungkin berasa takut atau marah. Ini adalah perkara biasa. Bercakaplah dengan keluarga, sahabat, atau kaunselor. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau membunuh diri, sila hubungi talian kecemasan atau perkhidmatan sokongan krisis kesihatan mental dengan segera.

Pencegahan

Trombositopenia tidak selalu dapat dicegah. Namun, anda boleh mengurangkan risiko pendarahan dan komplikasi dengan mengikuti nasihat doktor, mengelakkan ubat tanpa preskripsi, dan mendapatkan rawatan awal untuk jangkitan.

Vaksin

Pastikan imunisasi anda lengkap mengikut jadual Kementerian Kesihatan Malaysia. Vaksin membantu mencegah jangkitan virus yang boleh menurunkan platelet, seperti campak dan hepatitis. Tanya doktor tentang vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Tiada ujian saringan khas untuk trombositopenia dalam kalangan orang sihat. Ujian darah lengkap biasanya dilakukan jika ada gejala atau faktor risiko. Jika anda berisiko tinggi, doktor boleh menasihatkan ujian darah secara berkala.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pendarahan dalam organ penting seperti otak atau perut, yang boleh mengancam nyawa
• Kehilangan darah yang berterusan sehingga menyebabkan anemia, iaitu kekurangan sel darah merah
• Kesukaran mengawal pendarahan selepas kecederaan atau pembedahan
• Masalah kesihatan lain yang berkaitan dengan punca asas yang tidak dirawat

Pandangan jangka panjang

Dengan penjagaan yang betul dan rawatan yang sesuai, ramai pesakit trombositopenia dapat menjalani kehidupan yang aktif dan normal. Sesetengah keadaan seperti ITP mungkin perlu diuruskan dalam jangka masa panjang, tetapi ia tidak semestinya mengurangkan kualiti hidup. Harapan sentiasa ada — bekerjasama rapat dengan pasukan perubatan anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.