PEP overview

Gambaran keseluruhan

PEP (Post-Exposure Prophylaxis) adalah rawatan kecemasan yang diberikan kepada seseorang yang mungkin telah terdedah kepada virus HIV. Rawatan ini bertujuan untuk mencegah jangkitan HIV daripada merebak dalam badan. Ia bukan penawar, tetapi sangat berkesan jika dimulakan secepat mungkin selepas pendedahan.

PEP tidak biasa digunakan secara meluas, tetapi ia adalah rawatan penting bagi individu yang mengalami pendedahan berisiko tinggi kepada HIV, seperti melalui hubungan seks tanpa perlindungan, jarum tercemar, atau kemalangan pekerjaan di hospital.

PEP boleh digunakan oleh sesiapa sahaja yang mungkin terdedah kepada HIV, termasuk orang dewasa, remaja, dan kanak-kanak. Ia juga sesuai untuk mangsa serangan seksual atau pekerja kesihatan yang cedera akibat jarum.

Gejala

Gejala biasa

• Selepas pendedahan berisiko, seseorang mungkin tidak mengalami sebarang gejala langsung.
• Gejala awal jangkitan HIV (seperti demam, sakit tekak, ruam, atau kelenjar bengkak) boleh muncul dalam 2–6 minggu, tetapi kehadiran gejala ini tidak semestinya bermakna jangkitan.

Gejala pada kanak-kanak

• Bayi dan kanak-kanak yang mungkin terdedah kepada HIV (contohnya melalui ibu yang dijangkiti semasa bersalin) mungkin tidak menunjukkan gejala langsung.
• Jika gejala muncul, ia mungkin termasuk demam, pertumbuhan terbantut, atau jangkitan berulang.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Orang dewasa yang lebih tua mungkin mengalami gejala HIV yang tidak spesifik seperti keletihan, penurunan berat badan, atau masalah ingatan, yang boleh disalah anggap sebagai penuaan biasa.

Punca

Punca utama

• Hubungan seks tanpa perlindungan dengan seseorang yang mungkin dijangkiti HIV.
• Berkongsi jarum atau alat suntikan lain dengan individu yang HIV positif.
• Pendedahan pekerjaan seperti tertusuk jarum atau percikan darah di hospital atau makmal.
• Pemindahan darah atau produk darah yang tercemar (sangat jarang di Malaysia dengan saringan yang ketat).

Faktor risiko

• Melakukan hubungan seks tanpa kondom dengan ramai pasangan.
• Menggunakan dadah suntikan dan berkongsi peralatan.
• Bekerja dalam bidang kesihatan dan terdedah kepada jarum atau cecair badan.
• Menjadi mangsa serangan seksual.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Segera selepas pendedahan berisiko—dalam masa 72 jam, lebih awal lebih baik.
• Jika anda mengalami gejala seperti demam, ruam, atau sakit tekak selepas pendedahan.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai sebarang kebimbangan tentang pendedahan, walaupun ia berlaku beberapa hari lalu, berjumpa doktor untuk penilaian.
• Untuk mendapatkan ujian HIV selepas selesai rawatan PEP (biasanya pada minggu ke-6 dan ke-12).

Diagnosis

Penilaian risiko pendedahan adalah langkah pertama. Doktor akan menilai jenis pendedahan, masa kejadian, dan status HIV individu yang terlibat (jika diketahui). Ujian HIV pantas juga akan dilakukan untuk memastikan anda belum dijangkiti HIV sebelum memulakan PEP.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian saringan HIV pantas (antibodi/antigen) untuk mengesahkan status negatif.
• Ujian kehamilan untuk wanita yang mungkin hamil.
• Ujian hepatitis B dan C serta saringan jangkitan kelamin lain jika perlu.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan menerangkan risiko pendedahan dan keberkesanan PEP. Jika anda layak, anda akan diberikan ubat antiviral selama 28 hari. Ujian HIV susulan akan dijadualkan pada minggu ke-6 dan ke-12 selepas pendedahan untuk memastikan tiada jangkitan.

Rawatan

PEP melibatkan pengambilan ubat antiviral setiap hari selama 28 hari. Ubat ini berfungsi dengan menghalang virus daripada membiak dalam badan selepas pendedahan. Rawatan mesti dimulakan secepat mungkin, idealnya dalam beberapa jam selepas pendedahan, dan tidak lewat daripada 72 jam.

Penjagaan diri di rumah

• Ambil ubat tepat pada masa yang ditetapkan setiap hari—jangan tinggalkan dos.
• Minum banyak air dan makan makanan berkhasiat untuk membantu badan.
• Rehat yang cukup dan elakkan alkohol atau dadah yang boleh menjejaskan hati.
• Pantau kesan sampingan seperti loya, sakit kepala, atau cirit-birit; laporkan kepada doktor jika ia teruk.

Rawatan perubatan

Rawatan PEP terdiri daripada gabungan ubat antiviral yang diambil secara oral. Biasanya dua atau tiga jenis ubat digunakan bersama untuk memaksimumkan keberkesanan. Doktor akan memilih rejimen yang sesuai berdasarkan umur, berat badan, dan status kesihatan anda. Jangan hentikan rawatan tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak berkaitan dengan PEP. Jika anda menjalani pembedahan, pastikan pasukan perubatan mengetahui bahawa anda sedang mengambil PEP.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa menjalani PEP, anda perlu komited untuk mengambil ubat setiap hari. Anda boleh menjalani kehidupan seperti biasa, tetapi elakkan aktiviti yang boleh meningkatkan risiko pendedahan semula kepada HIV (seperti seks tanpa perlindungan atau berkongsi jarum).

Tip gaya hidup

• Gunakan kondom setiap kali melakukan hubungan seks sehingga ujian susulan mengesahkan status HIV negatif.
• Jangan berkongsi jarum atau alat peribadi seperti berus gigi atau pencukur.
• Amalkan pemakanan seimbang dan senaman ringan untuk mengekalkan kesihatan.

Diet dan senaman

Tiada diet khas diperlukan, tetapi makan makanan sihat boleh membantu mengurangkan kesan sampingan ubat. Senaman ringan seperti berjalan adalah baik, tetapi dapatkan nasihat doktor jika anda rasa tidak sihat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menjalani PEP boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan, dan rasa takut. Ini adalah normal. Bercakap dengan rakan, keluarga, atau kaunselor boleh membantu. Sesetengah klinik menawarkan sokongan psikologi semasa rawatan.

Pencegahan

Anda boleh mengurangkan risiko pendedahan HIV dengan mengamalkan seks selamat (gunakan kondom), tidak berkongsi jarum, dan mengambil ubat PrEP (profilaksis pra-pendedahan) jika anda berisiko tinggi. PEP bukan pengganti langkah pencegahan berterusan.

Vaksin

Tiada vaksin untuk HIV pada masa ini, tetapi vaksin untuk hepatitis B disyorkan untuk mengurangkan risiko jangkitan lain.

Program saringan

Ujian HIV secara berkala adalah penting bagi mereka yang aktif secara seksual dengan pelbagai pasangan atau pengguna dadah suntikan. Saringan awal membantu mendapatkan rawatan lebih awal jika dijangkiti.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Tanpa PEP selepas pendedahan berisiko, terdapat risiko tinggi untuk dijangkiti HIV.
• Jangkitan HIV tanpa rawatan boleh berkembang menjadi AIDS dalam beberapa tahun, menyebabkan sistem imun lemah dan jangkitan oportunis.

Pandangan jangka panjang

Jika PEP dimulakan dalam masa 72 jam dan diikuti dengan betul, peluang untuk mencegah HIV adalah sangat tinggi—melebihi 80% dan boleh mencecah 99% jika dimulakan seawal 2 jam. Walaupun PEP gagal, terdapat rawatan antiretroviral yang berkesan untuk mengawal HIV. Dengan sokongan yang betul, ramai yang menjalani kehidupan yang sihat dan panjang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.