Pernicious anaemia

Gambaran keseluruhan

Anemia yang merosakkan (pernicious anaemia) adalah satu penyakit di mana badan tidak dapat menyerap vitamin B12 yang mencukupi daripada makanan. Vitamin B12 diperlukan untuk menghasilkan sel darah merah yang sihat dan menjaga sistem saraf. Penyakit ini berpunca daripada sistem imun yang tersilap menyerang sel-sel perut yang menghasilkan faktor intrinsik, iaitu bahan yang diperlukan untuk menyerap B12.

Ia agak jarang berlaku, tetapi lebih kerap di kalangan orang dewasa yang berumur lebih 60 tahun.

Ia boleh menjejaskan sesiapa sahaja, tetapi lebih biasa di kalangan orang yang berusia 60 tahun ke atas, mereka yang mempunyai sejarah keluarga penyakit autoimun, dan mereka yang pernah menjalani pembedahan perut.

Gejala

Gejala biasa

• Keletihan yang melampau dan lemah
• Sesak nafas, terutamanya selepas melakukan aktiviti ringan
• Kulit pucat atau kekuningan (jaundice)
• Rasa kebas atau kesemutan di tangan dan kaki
• Lidah bengkak, merah, atau sakit (glossitis)

Gejala pada kanak-kanak

• Masalah pertumbuhan dan perkembangan
• Keletihan dan pucat
• Kesukaran belajar atau tumpuan

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Masalah ingatan dan kekeliruan yang boleh disalah anggap sebagai demensia
• Kebas dan kelemahan di kaki, yang meningkatkan risiko jatuh
• Perubahan mood seperti kemurungan

Punca

Punca utama

• Penyakit autoimun di mana sistem imun menghasilkan antibodi yang menyerang sel-sel perut yang menghasilkan faktor intrinsik, menyebabkan kekurangan penyerapan vitamin B12.
• Kekurangan faktor intrinsik walaupun pengambilan B12 mencukupi.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga pernicious anaemia atau penyakit autoimun lain (seperti penyakit tiroid atau diabetes jenis 1)
• Umur lebih 60 tahun
• Pembedahan perut atau usus yang menjejaskan penyerapan B12
• Penyakit lain yang menjejaskan perut, seperti gastritis atropik

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami sesak nafas, sakit dada, atau pengsan – dapatkan rawatan segera di hospital.
• Jika anda tiba-tiba sukar berjalan, bercakap, atau berasa lemah di sebelah badan.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda berasa letih yang luar biasa untuk beberapa minggu.
• Jika anda perasan kulit pucat, lidah sakit, atau kebas di tangan/kaki.
• Jika anda berusia 60 tahun ke atas dan mempunyai simptom di atas.

Diagnosis

Doktor akan mengambil sejarah perubatan dan melakukan pemeriksaan fizikal. Diagnosis biasanya disahkan melalui ujian darah yang mengukur tahap vitamin B12 dan mencari antibodi spesifik.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah lengkap (full blood count) untuk melihat saiz dan bilangan sel darah merah
• Ujian tahap vitamin B12 dalam darah
• Ujian antibodi faktor intrinsik (intrinsic factor antibodies) untuk mengesahkan punca autoimun
• Kadangkala ujian lebih lanjut seperti ujian penyerapan Schilling (jarang dilaku kini)

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis biasanya melibatkan beberapa ujian darah dan mungkin rujukan kepada pakar darah (hematologist). Anda akan diminta berpuasa untuk ujian tertentu. Hasilnya akan membantu doktor merancang rawatan.

Rawatan

Rawatan utama adalah menggantikan vitamin B12 yang hilang. Ini biasanya memerlukan suntikan B12 sepanjang hayat. Pada mulanya, suntikan diberikan kerap (setiap hari atau setiap minggu), kemudian dikurangkan kepada setiap beberapa bulan apabila tahap B12 stabil.

Penjagaan diri di rumah

• Ikut jadual suntikan atau rawatan yang disarankan doktor – jangan terlepas janji temu.
• Ambil perhatian terhadap simptom baru dan laporkan kepada doktor.
• Kekalkan pemakanan sihat, walaupun penyerapan B12 terhad – makanan seperti daging, telur, dan produk tenusu tetap baik untuk kesihatan keseluruhan.

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan terdiri daripada suntikan vitamin B12 (biasanya hidroksokobalamin) yang diberikan oleh doktor atau jururawat. Dalam sesetengah kes, doktor mungkin menetapkan dos vitamin B12 oral yang sangat tinggi, tetapi ini hanya sesuai untuk sesetengah pesakit. Semua rawatan perlu di bawah pengawasan doktor. Jangan ubah dos atau jenis rawatan sendiri.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya tidak diperlukan untuk pernicious anaemia. Walau bagaimanapun, jika terdapat komplikasi seperti masalah perut yang teruk, doktor akan membincangkan pilihan lain.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan pernicious anaemia bermakna anda perlu mendapatkan suntikan B12 secara tetap. Kebanyakan orang boleh menjalani kehidupan normal dengan rawatan yang betul. Anda perlu memantau simptom dan berjumpa doktor secara berkala untuk memastikan tahap B12 anda stabil.

Tip gaya hidup

• Kekalkan jadual rawatan yang konsisten.
• Uruskan tekanan dengan baik – amalkan senaman ringan, meditasi, atau aktiviti yang menenangkan.
• Berhenti merokok dan hadkan alkohol, kerana ia boleh memburukkan simptom.

Diet dan senaman

Diet kaya dengan vitamin B12 (daging, ikan, telur, susu) adalah baik untuk kesihatan umum, tetapi ia tidak dapat membetulkan pernicious anaemia kerana masalah penyerapan. Senaman ringan seperti berjalan boleh membantu tenaga dan mood. Rujuk doktor sebelum memulakan program senaman baru.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Keletihan yang berterusan, kebas, dan perubahan kognitif boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan, atau kemurungan. Jangan abaikan perasaan ini – bincang dengan doktor atau kaunselor. Rawatan B12 yang berkesan sering membantu memperbaiki mood dan tumpuan.

Pencegahan

Pernicious anaemia disebabkan oleh autoimun dan tidak dapat dicegah. Walau bagaimanapun, pengesanan awal melalui ujian darah jika anda berisiko (misalnya, sejarah keluarga) boleh membolehkan rawatan awal dan mencegah komplikasi.

Vaksin

Tiada vaksin untuk pernicious anaemia.

Program saringan

Jika anda mempunyai sejarah keluarga pernicious anaemia atau penyakit autoimun lain, doktor anda mungkin mencadangkan ujian darah berkala untuk memeriksa tahap B12 dan antibodi.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Anemia yang teruk – menyebabkan keletihan melampau, sesak nafas, dan risiko kegagalan jantung.
• Kerosakan saraf kekal – termasuk kebas, kelemahan otot, dan masalah keseimbangan yang boleh menyebabkan kecacatan.
• Masalah mental – seperti kemurungan, kekeliruan, dan peningkatan risiko demensia.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul, prognosis pernicious anaemia adalah sangat baik. Kebanyakan pesakit boleh menjalani kehidupan yang normal dan panjang. Rawatan suntikan B12 sepanjang hayat adalah selamat dan berkesan. Komplikasi boleh dielakkan sepenuhnya jika rawatan dimulakan awal. Sentiasa berjumpa doktor untuk pemantauan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.