Kanser Prostat dan Kanak-Kanak: Apa yang Perlu Diketahui

Gambaran keseluruhan

Kanser prostat ialah kanser yang berlaku pada kelenjar prostat, iaitu kelenjar kecil dalam sistem pembiakan lelaki. Penyakit ini berlaku pada lelaki dewasa, terutamanya selepas umur 50 tahun. Kanak-kanak tidak mendapat kanser prostat kerana kelenjar prostat belum matang sepenuhnya sehingga usia remaja akhir. Istilah 'survivorship' atau 'kelangsungan hidup' merujuk kepada kehidupan selepas rawatan kanser. Oleh itu, apabila kita bercakap tentang kanak-kanak, topik ini sebenarnya berkaitan cara kanak-kanak menghadapi apabila ahli keluarga (seperti ayah atau datuk) menghidap kanser prostat.

Kanser prostat adalah salah satu kanser paling biasa di kalangan lelaki Malaysia yang berumur 50 tahun ke atas. Namun, ia amat jarang berlaku dan boleh dikatakan tidak wujud pada kanak-kanak.

Kanser prostat memberi kesan kepada lelaki, terutamanya yang berumur meningkat. Kanak-kanak mungkin terjejas secara emosi dan sosial apabila orang yang disayangi menghidap penyakit ini.

Gejala

Gejala biasa

• Kerap kencing terutama pada waktu malam
• Sukar untuk mula membuang air kecil
• Aliran air kencing lemah atau terputus-putus
• Darah dalam air kencing atau air mani
• Sakit di bahagian bawah belakang, pinggul atau pelvis

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak tidak menunjukkan simptom kanser prostat kerana ia tidak berlaku. Jika ada aduan kencing seperti kerap kencing atau sakit, itu biasanya tanda jangkitan saluran kencing atau masalah lain.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala yang sama seperti senarai di atas, ditambah dengan kesukaran ereksi atau sakit semasa ejakulasi.

Punca

Punca utama

• Punca sebenar belum diketahui dengan pasti
• Perubahan genetik dalam sel prostat yang berlaku seiring peningkatan usia
• Pada kanak-kanak, tiada punca kerana penyakit ini tidak wujud

Faktor risiko

• Umur 50 tahun ke atas
• Sejarah keluarga (bapa atau adik-beradik lelaki)
• Obesiti
• Pemakanan tinggi daging merah dan lemak

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Lelaki dengan gejala seperti darah dalam air kencing atau kesukaran kencing yang berterusan perlu berjumpa doktor dalam masa beberapa hari
• Kanak-kanak dengan demam dan tanda jangkitan kencing perlu dibawa ke klinik pada hari yang sama

Buat temujanji rutin jika:

• Lelaki berumur 50 tahun ke atas disarankan berbincang dengan doktor tentang pemeriksaan kanser prostat mengikut nasihat doktor
• Ibu bapa boleh membawa anak untuk pemeriksaan kesihatan umum jika ada kebimbangan tentang tahap kencing anak

Diagnosis

Pada orang dewasa, doktor akan bertanya tentang gejala, membuat pemeriksaan fizikal dan menjalankan ujian darah PSA (prostate-specific antigen). Jika perlu, doktor akan merujuk kepada pakar urologi untuk biopsi prostat. Tiada pemeriksaan sedemikian untuk kanak-kanak.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah PSA (antigen khusus prostat)
• Pemeriksaan digital rektum (DRE)
• Biopsi prostat (pengambilan sampel tisu)
• Imbasan MRI atau CT untuk melihat sebaran

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin melibatkan beberapa lawatan ke klinik. Ujian ini tidak menyakitkan. Bagi kanak-kanak, doktor akan menjalankan pemeriksaan air kencing untuk mencari punca jangkitan.

Rawatan

Rawatan kanser prostat bergantung kepada peringkat penyakit dan kesihatan pesakit. Pilihan termasuk pemantauan aktif (menunggu dengan pemerhatian), pembedahan membuang prostat, terapi radiasi, terapi hormon, atau gabungan. Bagi kanak-kanak, rawatan adalah dalam bentuk sokongan psikososial untuk membantu mereka menghadapi penyakit ahli keluarga.

Penjagaan diri di rumah

• Kekalkan berat badan yang sihat
• Kurangkan makanan diproses
• Bersenam secara sederhana
• Untuk kanak-kanak, pastikan mereka mendapat masa bermain dan bercakap tentang perasaan

Rawatan perubatan

Doktor atau pasukan perubatan akan menerangkan pilihan rawatan yang sesuai, seperti pembedahan, radioterapi atau terapi hormon. Jangan sekali-kali mengambil sebarang ubat atau suplemen tanpa nasihat doktor. Setiap rawatan ada kesan sampingan yang akan dibincangkan secara terperinci.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan (prostatektomi) ialah membuang kelenjar prostat dan ia dilakukan untuk pesakit dewasa yang dipilih berdasarkan tahap kanser. Kanak-kanak tidak menjalani pembedahan ini.

Hidup dengan keadaan ini

Pesakit yang terselamat perlu menjalani pemeriksaan susulan mengikut jadual, makan secara sihat, dan meneruskan aktiviti harian secara beransur-ansur. Kanak-kanak dalam keluarga perlu dikekalkan rutin harian seperti sekolah dan bermain supaya mereka rasa selamat.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok
• Hadkan alkohol
• Kurangkan tekanan dengan aktiviti relaksasi seperti senaman atau hobi

Diet dan senaman

Amalkan diet kaya serat: sayur-sayuran, buah-buahan dan bijirin penuh. Kurangkan daging merah dan lemak tepu. Lakukan senaman sekurang-kurangnya 30 minit setiap hari, seperti berjalan, berbasikal atau berenang, mengikut kemampuan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Diagnosis kanser boleh menyebabkan kebimbangan, kemurungan dan tekanan. Kanak-kanak juga mungkin berasa takut, sedih atau keliru. Ibu bapa harus bercakap dengan anak secara jujur dan tenang. Dapatkan bantuan kaunselor atau psikologi jika perlu.

Pencegahan

Tiada cara yang pasti untuk mencegah kanser prostat, tetapi gaya hidup sihat dapat mengurangkan risiko. Bagi kanak-kanak, tiada pencegahan kerana ia tidak berlaku.

Program saringan

Saringan kanser prostat disyorkan untuk lelaki berumur 50 tahun ke atas atau yang berisiko tinggi. Di Malaysia, anda boleh berunding dengan doktor di klinik kesihatan KKM untuk pemeriksaan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser prostat yang tidak dirawat boleh merebak ke tulang, kelenjar limfa atau organ lain
• Boleh menyebabkan sakit tulang, patah tulang, masalah kencing dan kegagalan buah pinggang

Pandangan jangka panjang

Jika dikesan awal dan dirawat, kadar kelangsungan hidup adalah tinggi. Ramai pesakit terus hidup normal. Untuk kanak-kanak, dengan sokongan yang sesuai, mereka dapat menjalani kehidupan yang bahagia dan tidak terjejas oleh penyakit itu.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.