Perjalanan Rawatan Tuberkulosis pada Kanak-Kanak

Gambaran keseluruhan

Tuberkulosis (TB) adalah jangkitan kuman yang biasanya menyerang paru-paru. Kanak-kanak yang dijangkiti TB memerlukan rawatan yang panjang tetapi boleh sembuh sepenuhnya jika rawatan diikuti dengan betul.

TB masih menjadi masalah kesihatan awam di Malaysia, walaupun jumlah kes telah menurun sejak beberapa tahun.

TB boleh menjangkiti kanak-kanak dari semua peringkat umur, terutamanya mereka yang tinggal serumah dengan pesakit TB atau yang sistem imunnya lemah akibat kekurangan zat makanan atau penyakit lain.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk berterusan lebih daripada 2 minggu
• Demam tanpa sebab yang jelas
• Penurunan berat badan atau kurang selera makan
• Berpeluh pada waktu malam

Gejala pada kanak-kanak

• Pertumbuhan yang lambat atau gagal menambah berat badan
• Letih atau lesu yang berterusan
• Mudah meradang atau merengek
• Batuk yang tidak sembuh walaupun sudah makan ubat batuk

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Batuk yang kadang-kadang berdarah
• Sakit dada semasa bernafas atau batuk
• Demam dan berpeluh malam yang berterusan

Punca

Punca utama

• Jangkitan kuman Mycobacterium tuberculosis yang merebak melalui udara apabila pesakit TB batuk atau bersin.

Faktor risiko

• Hubungan rapat dengan pesakit TB yang tidak dirawat
• Kekurangan zat makanan
• Sistem imun yang lemah (contohnya akibat HIV)
• Tinggal di kawasan yang padat dan kurang pengudaraan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anak anda mengalami batuk berterusan, demam, atau penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anak anda pernah terdedah kepada pesakit TB, walaupun tanpa gejala.
• Untuk mendapatkan vaksinasi BCG bagi bayi baru lahir mengikut jadual imunisasi negara.

Diagnosis

Doktor akan menilai gejala, melakukan pemeriksaan fizikal, dan menjalankan beberapa ujian untuk mengesahkan TB.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian kulit Mantoux – suntikan kecil pada lengan untuk melihat tindak balas imun
• X-ray dada – untuk melihat sebarang perubahan pada paru-paru
• Ujian kahak – memeriksa lendir dari batuk untuk mengesan kuman TB
• Ujian darah – seperti ujian IGRA untuk mengesan pendedahan kepada TB

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa hari. Anda dan anak anda akan ditemani oleh petugas kesihatan sepanjang proses. Jika diagnosis disahkan, rawatan akan dimulakan secepat mungkin.

Rawatan

Rawatan TB pada kanak-kanak memerlukan pengambilan beberapa jenis antibiotik setiap hari selama 6 hingga 9 bulan. Rawatan ini biasanya dipantau oleh petugas kesihatan melalui kaedah 'Directly Observed Therapy' (DOT) untuk memastikan ubat diambil dengan betul.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan anak mengambil ubat pada waktu yang sama setiap hari, tanpa terlepas dos.
• Berikan makanan berkhasiat untuk membantu pemulihan.
• Rehat yang cukup dan elakkan aktiviti berat sehingga doktor benarkan.
• Laporkan sebarang kesan sampingan seperti loya, muntah, atau ruam kepada doktor.

Rawatan perubatan

Rawatan utama adalah gabungan beberapa jenis antibiotik yang diberikan dalam bentuk pil atau sirap khas untuk kanak-kanak. Doktor akan menentukan kombinasi dan tempoh rawatan berdasarkan berat badan dan keadaan anak. Rawatan ini perlu diambil secara konsisten untuk mengelakkan kuman menjadi kebal.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan sangat jarang diperlukan, hanya jika terdapat komplikasi seperti pengumpulan cecair di paru-paru yang perlu dikeluarkan atau TB pada tulang yang memerlukan campur tangan.

Hidup dengan keadaan ini

Setiap hari, anak anda perlu mengambil ubat pada waktu yang ditetapkan. Pastikan jadual rawatan dipatuhi. Bawa anak ke klinik untuk pemantauan berkala. Jika anak demam atau batuk, laporkan kepada doktor.

Tip gaya hidup

• Elakkan anak daripada berkongsi bilik dengan orang lain sehingga doktor mengesahkan dia tidak lagi berjangkit (biasanya selepas 2 minggu rawatan).
• Ajar anak menutup mulut dengan tisu semasa batuk atau bersin.
• Pastikan rumah mempunyai pengudaraan yang baik.

Diet dan senaman

Berikan makanan seimbang yang kaya dengan protein, vitamin, dan mineral seperti sayur-sayuran, buah-buahan, ikan, dan telur. Galakkan aktiviti fizikal ringan seperti bermain di dalam rumah, tetapi elakkan keletihan. Biarkan anak berehat jika penat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

TB boleh menyebabkan stigma dan tekanan emosi pada anak dan keluarga. Anak mungkin berasa sedih, takut, atau malu. Bercakap dengan anak secara terbuka dan beri sokongan. Ingatkan bahawa TB boleh diubati. Jika perlu, dapatkan bantuan kaunselor atau hubungi talian sokongan kesihatan mental.

Pencegahan

Ya, TB boleh dicegah. Langkah utama termasuk vaksinasi BCG, mengelakkan pendedahan kepada pesakit TB aktif, dan memastikan kanak-kanak mendapat pemakanan yang baik.

Vaksin

Vaksin BCG (Bacillus Calmette-Guérin) diberikan kepada bayi sebaik sahaja lahir di Malaysia. Vaksin ini mengurangkan risiko TB yang teruk seperti meningitis TB.

Program saringan

Ahli keluarga dan kontak rapat pesakit TB perlu menjalani saringan sama ada melalui ujian kulit atau ujian darah. Ini penting untuk mengesan jangkitan awal sebelum gejala timbul.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• TB boleh merebak ke otak dan menyebabkan meningitis TB yang boleh membawa maut.
• TB tulang boleh menyebabkan kecacatan atau kerosakan sendi.
• TB boleh menyebabkan kerosakan paru-paru kekal.
• Kuman TB boleh menjadi kebal terhadap ubat (TB multidrug-resistant) jika rawatan tidak lengkap.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang lengkap dan kepatuhan yang baik, hampir semua kanak-kanak yang menghidap TB dapat sembuh sepenuhnya tanpa kesan jangka panjang. Rawatan adalah percuma di fasiliti kesihatan kerajaan Malaysia. Yang penting adalah memulakan rawatan seawal mungkin dan tidak berhenti sebelum doktor benarkan.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) – TB ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.