Penyakit Parkinson: Gejala, Faktor Risiko, dan Cara Mengurus

Gambaran keseluruhan

Penyakit Parkinson ialah penyakit otak yang berlaku apabila sel-sel saraf dalam bahagian otak yang mengawal pergerakan rosak dan mati. Sel-sel ini menghasilkan bahan kimia bernama dopamin yang membantu badan bergerak dengan lancar. Apabila dopamin berkurangan, pesakit akan mengalami masalah pergerakan seperti gegaran dan kekakuan otot.

Penyakit Parkinson adalah salah satu penyakit saraf yang paling kerap berlaku di dunia. Di Malaysia, jumlah pesakit semakin meningkat seiring dengan penuaan penduduk, tetapi ia masih kurang dikenali berbanding penyakit lain.

Penyakit Parkinson lebih kerap berlaku pada orang berumur 60 tahun ke atas, tetapi terdapat kes yang jarang berlaku pada usia lebih muda. Lelaki mempunyai risiko yang sedikit lebih tinggi berbanding wanita.

Gejala

Gejala biasa

• Gegaran atau gementar pada tangan, lengan, atau kaki, terutamanya semasa berehat
• Kekakuan otot yang menyebabkan pergerakan menjadi perlahan dan sukar
• Pergerakan perlahan (bradikinesia) seperti sukar memulakan langkah
• Masalah keseimbangan dan koordinasi, termasuk mudah jatuh
• Postur badan membongkok atau tidak tegak
• Suara menjadi perlahan atau seakan bergumam
• Tulisan tangan menjadi kecil dan sukar dibaca
• Kesukaran menelan atau merasa makanan tidak seperti biasa

Gejala pada kanak-kanak

• Penyakit Parkinson amat jarang berlaku pada kanak-kanak. Gejala yang menyerupai Parkinson pada kanak-kanak selalunya disebabkan oleh keadaan genetik atau gangguan pergerakan yang lain. Jika anak menunjukkan gejala seperti gegaran atau kekejangan otot, perlu dibawa berjumpa pakar neurologi kanak-kanak untuk penilaian.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Pada orang tua, gegaran ringan mungkin disangka sebahagian daripada proses penuaan, tetapi gejala seperti kekakuan otot, kesukaran berjalan, atau kerap jatuh perlu diambil perhatian. Diagnosis awal boleh membantu mengekalkan kebebasan dan mengurangkan risiko komplikasi.

Punca

Punca utama

• Punca sebenar penyakit Parkinson belum diketahui. Ia berlaku apabila sel-sel saraf dalam otak yang menghasilkan dopamine mati secara beransur-ansur.
• Kerosakan sel saraf ini menyebabkan isyarat otak untuk menggerakkan otot tidak dihantar dengan betul.
• Kombinasi faktor genetik dan persekitaran dipercayai menyumbang kepada risiko penyakit ini.

Faktor risiko

• Umur lanjut, terutamanya lebih 60 tahun
• Sejarah keluarga yang menghidap penyakit Parkinson
• Pendedahan berpanjangan kepada bahan kimia toksik seperti racun perosak dan logam berat
• Kecederaan kepala yang teruk pada masa lalu
• Jantina lelaki menunjukkan risiko yang lebih tinggi

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Gegaran yang berterusan dan tidak hilang, terutamanya pada sebelah tangan
• Kekakuan otot yang menyukarkan pergerakan harian seperti memakai baju atau membuka pintu
• Kesukaran berjalan atau keseimbangan yang semakin teruk

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda bimbang tentang risiko penyakit Parkinson kerana faktor keluarga, anda boleh berbincang dengan doktor dalam pemeriksaan kesihatan berkala.
• Jika mengalami gegaran ringan yang tidak mengganggu aktiviti, buat temu janji untuk pemeriksaan lanjut.

Diagnosis

Diagnosis penyakit Parkinson biasanya dibuat oleh pakar neurologi melalui pemeriksaan klinikal yang menyeluruh. Doktor akan menilai sejarah perubatan anda, bertanya tentang gejala, dan melakukan pemeriksaan fizikal serta neurologi. Tiada ujian tunggal yang dapat mengesahkan penyakit Parkinson, jadi diagnosis sering dibuat berdasarkan simptom dan pemerhatian doktor.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal untuk menilai gegaran, kekakuan otot, dan kelajuan pergerakan
• Ujian darah untuk menolak keadaan lain yang boleh menyebabkan gejala yang serupa
• Imbasan otak seperti MRI atau CT untuk memastikan tiada masalah lain seperti strok atau tumor
• Dalam sesetengah kes, imbasan dopamine (DaTscan) boleh membantu doktor melihat fungsi sel saraf di otak

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin akan diminta melakukan pergerakan tertentu seperti menulis, berjalan, atau menyentuh jari ke hidung. Diagnosis awal boleh mengambil masa, dan doktor mungkin menjadualkan pemeriksaan susulan beberapa bulan kemudian untuk melihat perkembangan gejala.

Rawatan

Walaupun penyakit Parkinson belum boleh disembuhkan, rawatan moden dapat membantu mengurangkan gejala dan meningkatkan kualiti hidup. Rawatan perlu disesuaikan dengan keperluan individu dan mungkin berubah mengikut perkembangan penyakit.

Penjagaan diri di rumah

• Amalkan senaman secara teratur seperti berjalan, berbasikal, atau tai chi untuk mengekalkan keseimbangan dan kekuatan otot.
• Gunakan alat bantuan seperti tongkat, kerusi tandas yang lebih tinggi, atau bar pemegang di bilik mandi untuk mengelakkan jatuh.
• Pastikan laluan di rumah bebas daripada barang yang boleh menyebabkan tersepak atau tergelongsor.
• Jaga kebersihan mulut dan gigi kerana masalah menelan boleh meningkatkan risiko jangkitan.
• Amalkan teknik relaksasi seperti pernafasan dalam untuk mengurangkan tekanan dan kebimbangan.

Rawatan perubatan

Rawatan utama melibatkan ubat-ubatan yang membantu menggantikan dopamine yang hilang atau ubat yang meningkatkan kesan dopamine dalam otak. Doktor akan menentukan jenis dan dos ubat yang paling sesuai untuk setiap pesakit. Selain ubat, terapi seperti fisioterapi, terapi pertuturan, dan terapi pekerjaan sangat penting untuk membantu pesakit kekal aktif dan berdikari. Jangan sesekali menukar atau menghentikan ubat tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Bagi pesakit yang tidak mendapat kesan yang memuaskan daripada ubat-ubatan atau mengalami kesan sampingan yang teruk, pembedahan rangsangan otak dalam (deep brain stimulation) mungkin disyorkan. Prosedur ini melibatkan pemasangan elektrod kecil di bahagian otak untuk mengawal isyarat saraf yang tidak normal. Keputusan untuk menjalani pembedahan perlu dibincangkan secara teliti dengan pakar bedah saraf.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan penyakit Parkinson memerlukan penyesuaian. Anda boleh memecahkan tugas harian kepada langkah yang kecil dan mudah, menggunakan pemasa untuk mengingatkan waktu ubat, dan merancang aktiviti pada waktu ketika tenaga paling tinggi. Melibatkan keluarga dan rakan dalam penjagaan harian dapat meringankan beban dan memberi sokongan emosi.

Tip gaya hidup

• Kekalkan rutin tidur yang tetap dan mencukupi
• Uruskan stres dengan aktiviti yang anda gemari
• Rancang aktiviti supaya tidak terlalu penat
• Gunakan peralatan yang memudahkan seperti butang magnet atau kasut tanpa tali

Diet dan senaman

Makan makanan yang sihat dan seimbang, kaya dengan serat untuk mengelakkan sembelit. Minum air yang cukup, tetapi jika anda mengalami kesukaran menelan, minta nasihat pakar diet atau ahli terapi pertuturan. Senaman yang kerap seperti berjalan, menari, atau senaman rintangan dapat membantu mengekalkan pergerakan dan mengurangkan kekakuan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Penyakit Parkinson bukan sahaja menjejaskan pergerakan, tetapi juga boleh mempengaruhi emosi dan mental. Ramai pesakit mengalami kemurungan, kebimbangan, atau merasa terasing. Jika anda atau orang tersayang mengalami tanda-tanda tekanan perasaan yang teruk, sila dapatkan rawatan dan sokongan kesihatan mental daripada doktor atau talian bantuan psikologi yang disediakan oleh KMM atau organisasi tempatan.

Pencegahan

Tiada cara yang pasti untuk mencegah penyakit Parkinson kerana punca sebenarnya masih tidak diketahui. Walau bagaimanapun, gaya hidup sihat seperti bersenam secara berkala, mengelakkan pendedahan kepada bahan toksik, dan melindungi kepala daripada kecederaan mungkin dapat mengurangkan risiko bagi sesetengah orang.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jatuh berulang kali yang boleh menyebabkan patah tulang atau kecederaan kepala
• Kesukaran menelan yang boleh menyebabkan tercekik atau pneumonia aspirasi
• Kebas atau beku (freezing) apabila cuba berjalan, yang meningkatkan risiko jatuh
• Kemurungan dan masalah kesihatan mental yang berlarutan
• Kemerosotan kognitif atau demensia pada peringkat lanjut

Pandangan jangka panjang

Penyakit Parkinson adalah penyakit yang berlarutan, tetapi dengan rawatan yang betul dan sokongan yang baik, ramai pesakit dapat terus hidup dengan bermakna dan berdikari untuk masa yang lama. Kualiti hidup boleh dikekalkan melalui gabungan ubatan, terapi, senaman, dan sokongan emosi. Setiap pesakit berbeza, jadi penting untuk membincangkan pelan penjagaan secara berkala dengan pasukan kesihatan anda.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Parkinson's Foundation ↗

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.