Leukaemia

Genel Bakış

Lösemi, kan hücrelerinin kontrolsüz bir şekilde çoğalmasına neden olan bir kanser türüdür. Vücudun kan yapıcı dokusu olan kemik iliğinde başlar. Sağlıklı kan hücrelerinin yerini anormal hücreler alır, bu da enfeksiyonlarla savaşmayı, kanamayı durdurmayı ve oksijen taşımayı zorlaştırır.

Lösemi, tüm kanserlerin yaklaşık %3'ünü oluşturur. Her yıl dünyada binlerce kişiye lösemi teşhisi konur. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre lösemi, en sık görülen kanserler arasında yer alır.

Lösemi her yaşta görülebilir. Çocukluk çağında en sık görülen kanser türüdür. Bazı türleri (örneğin kronik lenfositik lösemi) daha çok ileri yaş yetişkinlerde görülür. Her iki cinsiyeti de etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Sık enfeksiyon geçirme
• Ateş veya gece terlemeleri
• Kolay morarma veya kanama
• Soluk cilt
• Kemik veya eklem ağrıları
• Şişmiş lenf düğümleri (boyun, koltuk altı, kasık)
• Kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Yukarıdaki belirtilere ek olarak iştahsızlık ve huzursuzluk
• Karında şişlik (dalak veya karaciğer büyümesi nedeniyle)
• Solunum güçlüğü
• Baş ağrısı veya nöbetler (beyin omurilik sıvısına yayılırsa)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif başlayabilir
• Kronik yorgunluk ve enfeksiyonlar öne çıkar
• Lenf düğümlerinde şişlik daha sık görülür
• Kilo kaybı ve gece terlemeleri yaygındır

Nedenler

Ana nedenler

• Löseminin kesin nedeni çoğu zaman bilinmemektedir.
• Genetik mutasyonlar (DNA hasarı) kemik iliğindeki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına yol açar.
• Bazı kalıtsal hastalıklar (Down sendromu gibi) riski artırabilir.

Risk faktörleri

• Yüksek doz radyasyona maruz kalmak
• Kansere karşı kullanılan bazı kemoterapi ilaçları
• Benzen gibi kimyasallara uzun süreli maruziyet
• Sigara içmek
• Bazı genetik sendromlar
• Ailede lösemi öyküsü (nadir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise gidin.
• Ani ve açıklanamayan morarma veya kanama
• Yüksek ateşle birlikte titreme
• Nefes almada zorluk

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Halsizlik, yorgunluk, sık enfeksiyon gibi belirtiler birkaç hafta içinde geçmiyorsa bir doktora başvurun.
• Açıklanamayan kilo kaybı veya gece terlemeleri varsa
• Lenf düğümlerinizde şişlik fark ederseniz

Tanı

Lösemi tanısı için doktorunuz önce tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Kan testleri (tam kan sayımı) anormallikleri gösterir. Kesin tanı kemik iliği biyopsisi ile konur. Bu işlemde kemik iliğinden küçük bir örnek alınır ve mikroskop altında incelenir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (CBC) — kan hücrelerinin sayısını ve şeklini kontrol eder.
• Periferik yayma — kan hücrelerinin mikroskopla incelenmesi
• Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi — tanıyı kesinleştirir
• Akım sitometrisi ve genetik testler — löseminin türünü belirler

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç gün alabilir. Doktorunuz size her adımda bilgi verecek. Kemik iliği biyopsisi genellikle lokal anestezi ile yapılır ve kısa sürer. İşlem sonrası hafif ağrı olabilir, ancak çoğu kişi rahatlıkla tolere eder. Sonuçları aldıktan sonra tedavi seçenekleri değerlendirilir.

Tedavi

Lösemi tedavisi, hastalığın türüne, evresine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Tedavinin amacı anormal hücreleri yok etmek ve normal kan hücresi üretimini yeniden sağlamaktır. Tedavi genellikle birkaç aşamada uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Tedavi süresince doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli gitmek
• Enfeksiyon riskini azaltmak için kalabalık ortamlardan kaçınmak, elleri sık sık yıkamak
• İyi beslenmek ve yeterli sıvı almak
• Dinlenmek ve aşırı yorgunluktan kaçınmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında kemoterapi (ilaçlarla kanser hücrelerini öldürme), radyoterapi (yüksek enerjili ışınlarla hücreleri yok etme), hedefe yönelik tedaviler (belirli genetik değişiklikleri hedef alan ilaçlar) ve kök hücre nakli (sağlıklı kök hücrelerin verilmesi) bulunur. İmmünoterapi de bazı lösemi türlerinde kullanılır. Tedavi planınızı doktorunuz belirleyecektir. Hiçbir ilacı doktor önermeden kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Lösemi tedavisinde cerrahi genellikle ana tedavi yöntemi değildir. Nadiren, dalak büyümesi gibi komplikasyonları yönetmek için cerrahi gerekebilir. Ayrıca kemik iliği biyopsisi minimal invaziv bir işlemdir.

Bu durumla yaşamak

Lösemi tedavisi sırasında ve sonrasında günlük yaşamınız değişebilir. Yorgunluk yaygındır; dinlenme ve enerji yönetimi önemlidir. Enfeksiyon riskine karşı hijyene dikkat edin. Doktorunuzla iletişim halinde olun. Tedavi bittikten sonra düzenli kontroller devam eder.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayın.
• Aşı takviminizi doktorunuzla güncelleyin (canlı aşılar konusunda dikkatli olun).
• Stresi yönetmek için meditasyon, yürüyüş gibi yöntemler deneyin.
• Doktorunuza danışmadan bitkisel takviye kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Tedavi sırasında beslenme çok önemlidir. Bol proteinli, vitamin ve mineral açısından zengin besinler tüketin. Çiğ sebze ve meyveleri iyice yıkayın. Hafif egzersiz (yürüyüş gibi) yorgunluğu azaltabilir, ancak aşırı zorlamayın. Herhangi bir diyet veya egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Lösemi tanısı ve tedavisi duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Kaygı, üzüntü, öfke gibi duygular normaldir. Bu süreçte psikolojik destek almak önemlidir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerde psikolog desteği mevcuttur. Kendinizi yalnız hissettiğinizde bir kriz destek hattını arayın: 112 veya ALO 183 Aile, Kadın, Çocuk, Engelli ve Sosyal Hizmet Danışma Hattı.

Önleme

Löseminin kesin bir önleme yöntemi yoktur. Ancak bazı risk faktörlerinden kaçınmak (sigara içmemek, kimyasallardan korunmak gibi) riski azaltabilir. Sağlıklı bir yaşam tarzı ve düzenli sağlık kontrolleri önemlidir.

Aşılar

Lösemiyi önleyen bir aşı yoktur. Bununla birlikte, hastalık sırasında ve sonrasında grip, zatürre gibi enfeksiyonlardan korunmak için önerilen aşıları yaptırmak önemlidir. Doktorunuza danışın.

Tarama programları

Lösemi için toplum taraması önerilmez. Ancak ailede lösemi öyküsü veya bazı genetik sendromlar varsa doktorunuz daha sık kan testi önerebilir. Sağlık Bakanlığı, düzenli sağlık muayenelerini önermektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Lösemi tedavi edilmezse, anormal hücreler kemik iliğinde ve diğer organlarda hızla çoğalır.
• Ciddi anemi (kansızlık), enfeksiyonlar ve kanamalara yol açar.
• Lenf düğümleri, dalak, karaciğer, beyin gibi organlara yayılabilir.
• Tedavi edilmediğinde hayatı tehdit eder.

Uzun vadeli görünüm

Lösemi tedavisinde büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. Çocukluk çağı lösemilerinde iyileşme oranları %90'ın üzerindedir. Yetişkinlerde de tedavi başarısı giderek artmaktadır. Tedaviye erken başlamak ve uyum sağlamak çok önemlidir. Her hasta benzersizdir; doktorunuz size kişisel görünüm hakkında en doğru bilgiyi verecektir. Umutlu olmak ve tedaviye güvenmek önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Leukemia & Lymphoma Society ↗
• Cancer Research UK ↗

Yerel kuruluşlar

• LÖSEV (Lösemili Çocuklar Sağlık ve Eğitim Vakfı) ↗ · Türkiye
• Türk Kanser Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kanser Dairesi ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.