Penyakit Buah Pinggang Kronik

Gambaran keseluruhan

Penyakit Buah Pinggang Kronik (CKD) adalah keadaan di mana buah pinggang rosak dan tidak dapat menapis darah dengan baik seperti biasa. Ini menyebabkan sisa-sisa berbahaya dan cecair terkumpul dalam badan. Ia adalah penyakit jangka panjang yang berkembang secara perlahan-lahan.

Ya, CKD adalah masalah kesihatan yang biasa di Malaysia. Dianggarkan 1 daripada 7 orang dewasa di Malaysia mempunyai beberapa tahap penyakit buah pinggang kronik.

CKD boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada orang dewasa yang lebih tua, pesakit kencing manis, tekanan darah tinggi, dan mereka yang mempunyai sejarah keluarga penyakit buah pinggang.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa letih dan kurang tenaga
• Bengkak pada kaki, buku lali, atau muka (edema)
• Kencing lebih kerap, terutamanya pada waktu malam
• Kulit kering dan gatal
• Sukar tidur
• Selera makan berkurang atau rasa loya

Gejala pada kanak-kanak

• Pertumbuhan terbantut
• Kencing yang sedikit atau tidak kencing
• Bengkak pada muka dan badan
• Mudah letih dan kurang aktif

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala mungkin lebih sukar dikesan kerana boleh disalah anggap sebagai proses penuaan biasa, seperti keletihan, hilang selera, atau kencing malam.
• Kekeliruan atau masalah ingatan mungkin juga berlaku.

Punca

Punca utama

• Kencing manis (diabetes) - punca utama di Malaysia
• Tekanan darah tinggi (hipertensi)
• Penyakit glomerulonephritis (keradangan pada penapis kecil buah pinggang)
• Penyakit buah pinggang polisistik (keadaan baka di mana sista tumbuh dalam buah pinggang)
• Jangkitan buah pinggang yang kerap atau batu karang yang menyebabkan halangan

Faktor risiko

• Menghidap kencing manis
• Tekanan darah tinggi
• Sejarah keluarga penyakit buah pinggang
• Umur lebih 60 tahun
• Obesiti
• Merokok
• Penggunaan ubat penahan sakit (NSAID) secara berlebihan dalam jangka masa panjang

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami simptom kecemasan seperti dinyatakan di atas.
• Jika anda perasan perubahan mendadak dalam kencing anda (jumlah sangat sedikit atau tiada langsung).
• Jika kaki atau muka anda tiba-tiba bengkak dengan cepat.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai faktor risiko (kencing manis, darah tinggi) dan ingin menjalani pemeriksaan saringan buah pinggang.
• Jika anda mengalami gejala seperti keletihan berpanjangan atau bengkak ringan yang tidak hilang.
• Untuk pemeriksaan susulan seperti yang dinasihatkan oleh doktor.

Diagnosis

Doktor akan mendiagnosis CKD melalui ujian darah dan air kencing untuk menilai sejauh mana buah pinggang anda berfungsi.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah: mengukur tahap kreatinin dan mengira kadar penapisan glomerular (eGFR) untuk melihat peratusan fungsi buah pinggang.
• Ujian air kencing: memeriksa kehadiran protein atau darah dalam air kencing (albuminuria).
• Ultrasound atau imbasan buah pinggang untuk melihat struktur dan saiz buah pinggang.
• Kadangkala biopsi buah pinggang (mengambil sampel kecil tisu) jika perlu untuk mengetahui punca sebenar.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis biasanya dilakukan di klinik atau hospital. Ujian darah dan air kencing adalah cepat dan tidak menyakitkan. Anda mungkin diminta berpuasa sebelum ujian darah. Imbasan ultrasound tidak menyakitkan dan hanya mengambil masa beberapa minit.

Rawatan

Rawatan CKD bertujuan untuk memperlahankan perkembangan kerosakan buah pinggang dan menguruskan komplikasi. Pelan rawatan bergantung pada tahap CKD anda. Pengesanan awal memberi peluang terbaik untuk mengelakkan kerosakan lebih lanjut.

Penjagaan diri di rumah

• Ambil ubat seperti yang diarahkan oleh doktor untuk mengawal tekanan darah, gula darah atau kolesterol.
• Ikuti pelan pemakanan yang sihat untuk buah pinggang (rendah garam, protein terkawal, fosforus dan kalium jika perlu).
• Bersenam secara teratur tetapi jangan berlebihan.
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol.
• Kekalkan berat badan yang sihat.
• Pantau tekanan darah dan paras gula darah di rumah jika dinasihatkan.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat-ubatan untuk menurunkan tekanan darah dan mengurangkan protein dalam air kencing. Ubat-ubat ini penting untuk melindungi buah pinggang. Anda juga mungkin memerlukan ubat untuk membetulkan anemia (kekurangan sel darah merah), mengimbangi mineral tulang, atau mengurangkan bengkak. Pada peringkat lanjut, rawatan penggantian buah pinggang seperti dialisis (hemodialisis atau dialisis peritoneal) atau pemindahan buah pinggang mungkin diperlukan. Pilihan rawatan akan dibincangkan dengan doktor anda dengan teliti.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan untuk mencipta akses vaskular (fistula) untuk hemodialisis, atau untuk pemindahan buah pinggang. Ini hanya untuk pesakit CKD tahap akhir. Kadangkala, pembedahan juga dilakukan jika terdapat halangan saluran kencing atau batu karang yang besar.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan CKD memerlukan kerjasama rapat dengan pasukan perubatan anda. Anda perlu menghadiri temujanji berkala, menjalani ujian darah, dan mematuhi pelan rawatan. Walaupun ia memerlukan penyesuaian, ramai pesakit dapat meneruskan kerja, hobi, dan aktiviti harian.

Tip gaya hidup

• Rancang makanan harian berdasarkan nasihat pakar pemakanan.
• Pastikan anda minum air secukupnya melainkan doktor menasihatkan sebaliknya.
• Dapatkan rehat yang mencukupi dan uruskan tekanan.
• Berbincang dengan keluarga tentang keadaan anda dan mintalah bantuan jika perlu.

Diet dan senaman

Anda mungkin perlu mengurangkan garam, makanan tinggi fosforus (seperti produk tenusu, kacang), dan kalium (seperti pisang, kentang) bergantung kepada tahap CKD. Pakar pemakanan akan memberikan panduan terperinci. Aktiviti fizikal ringan seperti berjalan, berbasikal atau berenang adalah baik. Elakkan senaman berat jika anda baru memulakan rawatan atau berasa sangat letih. Sentiasa rujuk doktor sebelum memulakan program senaman baharu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menerima diagnosis CKD boleh menjejaskan emosi. Anda mungkin berasa cemas, sedih, atau tertekan. Ini adalah normal. Jangan pendam perasaan. Bercakap dengan orang tersayang atau kaunselor boleh membantu. Rawatan juga boleh menjejaskan imej badan dan rutin, jadi sokongan emosi adalah penting. Jika anda merasai kemurungan yang berlarutan, hubungi doktor anda.

Pencegahan

Tidak semua jenis CKD boleh dicegah, tetapi anda boleh mengurangkan risiko dengan ketara dengan mengawal kencing manis dan tekanan darah tinggi, menjalani gaya hidup sihat, dan mengelakkan ubat yang boleh merosakkan buah pinggang.

Vaksin

Adalah disyorkan untuk mendapatkan vaksin influenza tahunan dan vaksin pneumokokus jika anda menghidap CKD, kerana jangkitan boleh memburukkan keadaan. Bincangkan dengan doktor tentang vaksin lain seperti hepatitis B.

Program saringan

Individu yang berisiko tinggi (pesakit kencing manis, darah tinggi, sejarah keluarga) disarankan menjalani saringan buah pinggang secara berkala, termasuk ujian air kencing untuk mikrolabuminuria dan ujian darah eGFR. KKM mengesyorkan saringan tahunan untuk kumpulan berisiko.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kerapuhan tulang (osteodystrophy buah pinggang) akibat ketidakseimbangan kalsium dan fosforus.
• Anemia (kurang sel darah merah) yang boleh menyebabkan keletihan melampau.
• Pengumpulan cecair dalam paru-paru (edema paru) menyebabkan sesak nafas.
• Kegagalan buah pinggang peringkat akhir yang memerlukan dialisis atau pemindahan.
• Peningkatan risiko penyakit jantung dan angin ahmar.

Pandangan jangka panjang

Prospek untuk pesakit CKD berbeza-beza bergantung pada tahap penyakit semasa diagnosis dan sejauh mana ia diuruskan. Ramai pesakit CKD pada peringkat awal boleh mengekalkan fungsi buah pinggang yang stabil bertahun-tahun dengan rawatan yang baik. Walaupun pada peringkat lanjut, dialisis dan pemindahan buah pinggang menawarkan harapan dan kualiti hidup yang baik. Penyelidikan dan rawatan baharu terus dibangunkan.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• International Society of Nephrology ↗

Organisasi tempatan

• Yayasan Buah Pinggang Kebangsaan Malaysia (NKF) ↗ · Malaysia
• Persatuan Nefrologi Malaysia (MSN) ↗ · Malaysia
• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.