Spondilitis Ankilosis

Gambaran keseluruhan

Ankylosing Spondylitis (AS) adalah sejenis penyakit radang sendi kronik yang biasanya menyerang tulang belakang dan sendi di antara tulang belakang bawah dengan pelvis (sendi sakroiliak). Radang yang berpanjangan boleh menyebabkan tulang-tulang belakang bercantum, menjadikan ia kaku dan kurang lentur. Ia juga boleh menjejaskan sendi-sendi lain seperti bahu, lutut, dan mata.

AS tidaklah terlalu biasa di Malaysia, tetapi masih ramai yang menghidapnya. Anggaran menunjukkan kira-kira 1 dalam 200 orang mungkin mengalami keadaan ini pada tahap tertentu, dengan kebanyakan kes bermula pada usia muda dewasa.

Penyakit ini lebih kerap berlaku pada lelaki berbanding wanita. Gejala biasanya mula muncul pada akhir usia remaja hingga awal 30-an, tetapi boleh juga dialami oleh kanak-kanak dan orang lebih tua. Faktor genetik memainkan peranan penting.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit pinggang dan punggung bawah yang berlarutan, biasanya lebih teruk pada waktu malam atau awal pagi.
• Kekakuan pada tulang belakang selepas bangun tidur atau selepas rehat lama, yang berkurang selepas bergerak atau mandi air panas.
• Sakit pada sendi sakroiliak (sendi di antara tulang belakang dan pelvis), menyebabkan sakit di bahagian pinggul atau punggung.
• Keletihan yang melampau dan kadang-kadang demam ringan akibat radang dalam badan.
• Sakit atau bengkak pada sendi lain seperti lutut, buku lali, atau bahu.
• Radang pada mata (uveitis) yang menyebabkan mata merah, sakit, dan sensitif kepada cahaya.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin menunjukkan gejala seperti sakit sendi lutut atau buku lali, bukannya sakit belakang pada mulanya.
• Mereka juga mungkin mengalami keletihan, hilang selera makan, atau penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas.
• Keengganan untuk bergerak atau bersukan kerana rasa sakit atau kaku.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Orang dewasa lebih tua mungkin mengalami gejala yang sama, tetapi kadangkala sakit belakang disalah anggap sebagai 'sakit tua' biasa.
• Kekakuan dan kesakitan mungkin menjadi lebih ketara selepas lama duduk atau berehat.
• Masalah mata atau sendi periferi (sendi tangan/kaki) juga mungkin lebih menonjol.

Punca

Punca utama

• Punca sebenar AS masih belum diketahui, tetapi ia dikaitkan dengan tindak balas autoimun di mana sistem imun menyerang sendi secara salah.
• Faktor genetik sangat kuat; kebanyakan penghidap AS membawa gen yang dipanggil HLA-B27. Namun, mempunyai gen ini tidak bermakna anda pasti akan menghidap AS.
• Jangkitan tertentu atau faktor persekitaran mungkin mencetuskan penyakit ini pada individu yang terdedah secara genetik, tetapi pencetus tepat masih dikaji.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga: Risiko lebih tinggi jika ahli keluarga terdekat (contoh: ibu bapa, adik-beradik) menghidap AS atau penyakit sendi berkaitan.
• Jantina lelaki: Lelaki lebih cenderung menghidap AS berbanding wanita.
• Umur: Gejala biasanya bermula sebelum usia 40 tahun.
• Merokok: Merokok dikaitkan dengan risiko lebih tinggi dan perkembangan penyakit yang lebih teruk.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Anda mengalami simptom kecemasan seperti yang disenaraikan di atas (contoh: hilang kawalan pundi kencing, kelemahan kaki secara tiba-tiba, sakit mata teruk dengan gangguan penglihatan) – dapatkan rawatan segera di jabatan kecemasan hospital atau hubungi perkhidmatan kecemasan.
• Sakit belakang yang teruk sehingga tidak boleh tidur atau bergerak langsung.

Buat temujanji rutin jika:

• Sakit pinggang yang berterusan melebihi 3 bulan, terutamanya jika ia lebih teruk pada waktu pagi dan berkurang dengan aktiviti.
• Anda mempunyai sejarah keluarga Ankylosing Spondylitis dan mula mengalami kekakuan atau sakit pada tulang belakang atau sendi.
• Mata merah, sakit, atau sensitif kepada cahaya – walaupun tiada sakit belakang yang jelas.

Diagnosis

Doktor akan menilai simptom anda, melakukan pemeriksaan fizikal untuk melihat kelenturan tulang belakang dan sakit pada sendi, serta bertanya tentang sejarah keluarga. Tiada satu ujian tunggal yang boleh mengesahkan AS, jadi diagnosis biasanya berdasarkan gabungan penemuan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian pengimejan: X-ray tulang belakang dan pelvis boleh menunjukkan tanda-tanda keradangan atau percantuman tulang; pengimejan resonans magnetik (MRI) lebih sensitif untuk mengesan keradangan awal yang mungkin tidak kelihatan pada X-ray.
• Ujian darah: Ujian kadar pemendapan eritrosit (ESR) dan protein C-reaktif (CRP) untuk mengukur tahap keradangan dalam badan. Ujian genetik HLA-B27 mungkin dilakukan, tetapi ia hanya menyokong diagnosis dan bukan penentu mutlak.
• Pemeriksaan fizikal: Doktor mungkin meminta anda melakukan pergerakan tertentu untuk memeriksa tahap kekakuan dan sakit pada tulang belakang dan sendi.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil sedikit masa kerana gejala AS boleh menyerupai masalah belakang yang lain. Doktor anda mungkin akan merujuk anda kepada pakar reumatologi (doktor pakar sendi dan penyakit autoimun) untuk pengesahan dan pengurusan lanjut. Pastikan anda bersedia untuk menerangkan bagaimana sakit itu bermula, apa yang melegakan atau memburukkan keadaan, dan sebarang gejala lain walaupun nampak tidak berkaitan.

Rawatan

Walaupun tiada penawar untuk AS, rawatan bertujuan mengurangkan kesakitan dan kekakuan, mencegah kecacatan tulang belakang, dan mengekalkan kualiti hidup yang baik. Pelan rawatan akan disesuaikan mengikut keperluan individu, selalunya melibatkan gabungan senaman, ubat-ubatan, dan pendidikan pesakit.

Penjagaan diri di rumah

• Lakukan senaman regangan dan pengukuhan secara teratur, terutamanya senaman yang memberi tumpuan kepada tulang belakang dan pernafasan dalam.
• Amalkan postur yang baik semasa duduk, berdiri, dan tidur untuk mengelakkan tulang belakang daripada bengkok secara kekal.
• Gunakan terapi haba (botol air panas, mandi air suam) untuk melegakan kekakuan pagi, dan terapi sejuk (pek ais) untuk sakit akut setempat.
• Berhenti merokok – merokok bukan sahaja memburukkan radang, malah meningkatkan risiko komplikasi pernafasan.
• Pelajari teknik pengurusan tekanan seperti pernafasan dalam atau meditasi, kerana tekanan boleh memburukkan lagi kesakitan kronik.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat-ubatan untuk mengurangkan radang dan mengawal sistem imun. Ubat anti-radang bukan steroid (NSAID) sering menjadi pilihan pertama untuk melegakan sakit dan kekakuan. Bagi pesakit yang tidak cukup bertindak balas kepada NSAID, doktor mungkin mempertimbangkan ubat perencat tumor nekrosis faktor (TNF inhibitors) atau jenis biologi lain yang menyasarkan laluan keradangan tertentu. Ubat-ubat ini berfungsi dengan menghalang isyarat keradangan dalam badan, tetapi doktor anda akan memantau dengan teliti sebelum dan semasa rawatan. Dalam sesetengah kes, ubat-ubatan moden lain yang dipanggil perencat Janus kinase (JAK inhibitors) juga boleh digunakan. Semua rawatan perlulah di bawah pengawasan pakar reumatologi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan. Ia mungkin dipertimbangkan jika terdapat kerosakan sendi pinggul yang teruk atau kelengkungan tulang belakang yang melampau sehingga mengganggu fungsi harian. Contoh prosedur termasuk penggantian sendi pinggul atau pembetulan tulang belakang.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan AS memerlukan sedikit penyesuaian. Anda mungkin perlu merancang rutin pagi dengan lebih masa kerana kekakuan. Bersenam secara konsisten adalah kunci – jadikan ia sebahagian daripada rutin harian anda seperti menggosok gigi. Bekerjasamalah dengan pasukan perubatan anda untuk menguruskan kesakitan dan mengekalkan mobiliti.

Tip gaya hidup

• Pastikan tempat kerja dan rumah anda mempunyai persekitaran yang ergonomik – gunakan kerusi yang menyokong belakang, letakkan skrin komputer pada paras mata.
• Ambil rehat pendek setiap 30–60 minit jika anda bekerja dalam keadaan duduk lama, untuk berjalan dan meregangkan badan.
• Libatkan keluarga dan rakan-rakan supaya mereka memahami keadaan anda dan boleh memberi sokongan emosi.
• Sertai kumpulan sokongan pesakit untuk berkongsi pengalaman dan mendapatkan nasihat praktikal.

Diet dan senaman

Tiada diet khusus yang terbukti dapat menyembuhkan AS, tetapi pemakanan seimbang yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin penuh, dan asid lemak omega-3 (contoh: ikan berlemak) boleh membantu mengurangkan keradangan. Pastikan pengambilan kalsium dan vitamin D yang mencukupi untuk kesihatan tulang. Senaman terbaik untuk AS termasuk berenang, aerobik air, Pilates, yoga ringan, dan senaman regangan tulang belakang. Sukan yang memberi impak tinggi atau memusingkan badan secara mendadak mungkin perlu dielakkan semasa fasa aktif penyakit. Sentiasa dapatkan panduan ahli fisioterapi yang berpengalaman dengan AS.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Kesakitan kronik dan perubahan fizikal boleh menjejaskan kesihatan mental. Anda mungkin mudah berasa sedih, kecewa, atau cemas. Ini adalah reaksi yang normal. Berbincang dengan doktor atau kaunselor boleh membantu. Terapi tingkah laku kognitif (CBT) sering berkesan untuk menangani pemikiran negatif berkaitan penyakit kronik.

Pencegahan

Ankylosing Spondylitis tidak dapat dicegah sepenuhnya kerana kaitannya yang kuat dengan genetik. Namun, pengesanan awal dan rawatan yang sesuai boleh memperlahankan perkembangan penyakit dan mencegah kerosakan kekal pada sendi.

Program saringan

Tiada program saringan rasmi untuk orang awam. Jika anda mempunyai sejarah keluarga AS, berbincanglah dengan doktor tentang sebarang gejala awal. Doktor mungkin mencadangkan pemeriksaan berkala jika perlu.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Peleburan (fusion) tulang belakang secara progresif yang menyebabkan postur bongkok kekal dan mengurangkan kelenturan
• Keradangan mata berulang (uveitis) yang boleh merosakkan penglihatan jika tidak dirawat
• Masalah jantung seperti radang pada aorta atau injap jantung
• Osteoporosis (tulang rapuh) yang meningkatkan risiko patah tulang walaupun daripada kecederaan kecil
• Kesukaran bernafas akibat kekakuan tulang rusuk

Pandangan jangka panjang

Dengan pengurusan moden, majoriti penghidap AS dapat menjalani kehidupan yang aktif, bekerja, dan mengekalkan fungsi sendi yang baik. Perkembangan rawatan biologi telah banyak mengubah landskap prognosis AS. Diagnosis awal dan kerjasama erat dengan doktor adalah asas untuk hasil yang terbaik.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Ankylosing Spondylitis International Federation (ASIF) ↗

Organisasi tempatan

• Persatuan Reumatologi Malaysia (Malaysian Society of Rheumatology) ↗ · Malaysia
• Arthritis Foundation of Malaysia ↗ · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.