Jangkitan Yis (Kandidiasis)

Gambaran keseluruhan

Jangkitan yis (kandidiasis) adalah keadaan di mana kulat jenis Candida tumbuh secara berlebihan di bahagian tertentu badan. Ini boleh menyebabkan gatal, kemerahan, dan lelehan yang tidak selesa. Ia biasa berlaku pada kulit, mulut, atau faraj. Keadaan ini bukan penyakit kelamin, tetapi boleh disebarkan melalui hubungan intim.

Ya, jangkitan yis adalah sangat biasa. Kira-kira 75% wanita akan mengalami sekurang-kurangnya satu jangkitan yis faraj dalam hidup mereka. Lelaki dan kanak-kanak juga boleh mendapatnya.

Jangkitan yis boleh menjejaskan sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada wanita, orang yang mempunyai sistem imun yang lemah, pesakit kencing manis, dan mereka yang baru mengambil antibiotik.

Gejala

Gejala biasa

• Gatal dan pedih di kawasan yang terjejas (contoh: faraj, mulut, kulit)
• Lelehan putih pekat seperti keju kotej (untuk jangkitan faraj)
• Kemerahan dan bengkak pada kulit atau selaput lendir
• Rasa sakit semasa membuang air kecil atau hubungan seks
• Tompok putih di dalam mulut (untuk seriawan mulut)

Gejala pada kanak-kanak

• Tompok putih di dalam mulut yang sukar dikikis (seriawan mulut)
• Ruam lampin yang tidak hilang dengan rawatan biasa
• Kulit merah, bersisik, dan gatal di kawasan lampin

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Ruam kulit di lipatan badan seperti pangkal paha dan ketiak
• Seriawan mulut yang menyebabkan rasa tidak selesa semasa makan
• Gatal dan lelehan faraj (pada wanita yang lebih tua)

Punca

Punca utama

• Pertumbuhan berlebihan kulat Candida, biasanya disebabkan oleh perubahan dalam persekitaran badan
• Pengambilan antibiotik yang membunuh bakteria baik dan memberi ruang kepada kulat
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit seperti HIV/AIDS atau rawatan kanser
• Perubahan hormon semasa mengandung, haid, atau menopaus

Faktor risiko

• Kencing manis yang tidak terkawal
• Pemakaian pakaian ketat dan lembap untuk jangka masa lama
• Penggunaan douching faraj (mencuci bahagian dalam faraj)
• Hubungan seks tanpa perlindungan (boleh meningkatkan risiko pada lelaki)
• Penggunaan kortikosteroid dalam jangka panjang

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda demam panas, sakit teruk, atau bengkak yang merebak
• Jika anda hamil dan mengalami gejala jangkitan yis
• Jika anda mempunyai sistem imun yang lemah dan mengalami gejala

Buat temujanji rutin jika:

• Jika ini adalah kali pertama anda mengalami gejala jangkitan yis (untuk diagnosis yang tepat)
• Jika gejala tidak hilang selepas rawatan di farmasi
• Jika jangkitan berlaku dengan kerap (lebih 3-4 kali setahun)

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala anda dan memeriksa kawasan yang terjejas. Untuk jangkitan faraj, doktor mungkin mengambil sedikit sampel lelehan untuk diperiksa di bawah mikroskop. Untuk seriawan mulut, doktor mungkin mengikis sedikit tompok putih.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal – doktor memeriksa kawasan yang terjejas
• Ujian mikroskopik – sampel lelehan atau kerokan diperiksa di bawah mikroskop
• Kultur kulat – sampel dibiakkan untuk mengenal pasti jenis kulat (jarang dilakukan)

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis biasanya cepat dan tidak menyakitkan. Doktor akan menerangkan langkah-langkah dan anda boleh pulang segera selepas pemeriksaan. Keputusan ujian mikroskopik mungkin dapat diketahui dalam beberapa minit, manakala kultur mungkin mengambil masa beberapa hari.

Rawatan

Jangkitan yis dirawat dengan ubat antikulat (ubat untuk membunuh kulat). Ubat ini boleh didapati dalam bentuk krim, pesari (untuk faraj), atau pil. Doktor akan memilih rawatan yang paling sesuai berdasarkan lokasi dan keterukan jangkitan.

Penjagaan diri di rumah

• Jaga kebersihan kawasan yang terjejas – basuh dengan air suam dan keringkan dengan tuala bersih
• Pakai pakaian longgar dan diperbuat daripada kapas untuk membolehkan kulit bernafas
• Elakkan menggunakan sabun wangi atau produk kebersihan faraj yang keras
• Untuk seriawan mulut, bilas mulut dengan air garam suam (setengah sudu teh garam dalam segelas air) – tetapi jangan telan

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan biasanya melibatkan ubat antikulat seperti krim, pesari, atau pil. Doktor akan menetapkan tempoh rawatan, biasanya antara 1 hingga 7 hari. Penting untuk menghabiskan semua ubat yang diberikan, walaupun gejala sudah hilang. Jika jangkitan berulang, doktor mungkin memberi rawatan pencegahan yang lebih panjang. Jangan sekali-kali menggunakan ubat yang tidak ditetapkan oleh doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk jangkitan yis. Ia mungkin hanya dipertimbangkan jika berlaku jangkitan yang meluas dan teruk yang tidak bertindak balas kepada rawatan lain, atau jika terdapat komplikasi seperti abses (kumpulan nanah) yang perlu disalirkan.

Hidup dengan keadaan ini

Kebanyakan orang dengan jangkitan yis boleh menjalani kehidupan normal. Ikut rawatan yang diberikan, amalkan kebersihan yang baik, dan elakkan pencetus seperti gula berlebihan atau pakaian ketat. Jika anda mengalami ketidakselesaan, rehat yang mencukupi membantu pemulihan.

Tip gaya hidup

• Amalkan pemakanan seimbang dengan kurang gula – gula boleh membiakkan kulat
• Kawal berat badan dan kekalkan paras gula darah yang normal
• Gunakan sabun lembut tanpa pewangi untuk membersihkan badan
• Elakkan berkongsi tuala atau pakaian dalam dengan orang lain

Diet dan senaman

Makan makanan yang kaya dengan probiotik seperti yogurt (yang mengandungi kultur hidup) boleh membantu mengekalkan keseimbangan bakteria baik. Senaman ringan seperti berjalan kaki membantu menguatkan sistem imun. Elakkan terlalu banyak gula dan karbohidrat halus, kerana ia boleh memberi makan kepada kulat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Walaupun jangkitan yis tidak berbahaya, ia boleh menyebabkan rasa malu, kecewa, atau kegelisahan terutamanya jika berulang. Ingat bahawa ini adalah keadaan biasa seperti selsema. Bercakap dengan doktor atau kaunselor jika ia menjejaskan keyakinan diri atau hubungan peribadi.

Pencegahan

Jangkitan yis boleh dicegah atau dikurangkan risikonya dengan menjaga kebersihan, mengelakkan penggunaan antibiotik yang tidak perlu, mengawal gula darah (jika kencing manis), dan memakai pakaian longgar serta bernafas. Bagi wanita, elakkan douching dan produk kebersihan faraj yang keras.

Vaksin

Tiada vaksin untuk mencegah jangkitan yis pada masa ini.

Program saringan

Tiada saringan rutin untuk jangkitan yis. Ujian hanya dilakukan jika anda mengalami gejala.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan boleh merebak ke bahagian lain badan, seperti kulit atau darah (jarang berlaku)
• Bagi wanita hamil, jangkitan yis boleh menyebabkan seriawan mulut pada bayi selepas lahir
• Jangkitan berulang boleh menjejaskan kualiti hidup dan memerlukan rawatan pencegahan jangka panjang

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan jangkitan yis sembuh sepenuhnya dengan rawatan yang betul. Walaupun ia boleh berulang, ia biasanya mudah diuruskan. Dengan penjagaan diri dan nasihat doktor, anda boleh mengawal keadaan ini dengan baik. Jangan risau — ia adalah masalah yang sangat biasa dan dapat diatasi.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.